Konya Bilim Merkezi İlimge

Resmi Tarih Yazıcılığı: Vakanüvislik

 Hatice Durak
 3 dk  339

Arapça "vekayi" kelimesi ile Farsça "name" kelimelerinden meydana gelen "vekayiname" ifadesi olayların yazıldığı kitaplar anlamına gelmektedir. Bu tür eserleri kaleme alan kişilere ise "Vekayinüvis" veya daha sonraki şekliyle "Vakanüvis" ismi verilmektedir. Vakanüvis terimi daha çok resmi tarihçiler için kullanılan bir unvandır.

Vekayiname türündeki eserlerin yazılması çok eski zamanlara dayanmaktadır. Bununla birlikte Osmanlı döneminde vakanüvisliğin ortaya çıkışıyla ilgili de farklı görüşler mevcuttur. Bu görüşler arasında en yaygın olanı Kanuni Sultan Süleyman döneminden itibaren devamlı bir devlet hizmetine dönüşen ve şehnamenüvislik olarak isimlendirilen yazıcılık işinin devamı olduğu şeklindedir. Daha önceden bu vazife ile görevlendirilen ve şehnamenüvis denilen devlet görevlisine 19. yüzyılın ilk yarısından sonra vakanüvis ismi verildiği anlaşılmaktadır. Her ne kadar bu iki kurumun amaçları ve ortaya koyduğu eserler arasında önemli farklılıklar bulunsa da şehnamecilik ve vakanüvislik resmi tarih yazıcılığının iki farklı dönemi olarak kabul edilmektedir. Ancak Osmanlı dönemindeki vakanüvisliğinde İslam tarih yazıcılığı ile aktarılan ilmi geleneği, ilmi anlayışı ve yazım tekniklerini kullanılmaya devam etmiştir.


Osmanlı Devleti’nde resmi tarih yazıcılığı, vakanüvislik kurumunun 18. yüzyıl başlarında ortaya çıkmasından itibaren imparatorluğun sonuna kadar sürecek devamlı bir devlet hizmeti haline gelmiştir.

Vakanüvislik işinin resmi bir görev haline gelişinin ilk adımları ise Sadrazam Hüseyin Paşa’nın Naîmâ’yı, Ahmed Efendi’nin kaleme aldığı tarihi belgeleri yazmakla görevlendirmesi ve bu görev süresince de Naîmâ’ya atıyye verip maaşa bağlaması ile atılmıştır. Vakanüvisler yalnızca kendi dönemlerinde gerçekleşen olayları değil, kendilerinden önce kaleme alınan hadiselerin ve tarihi olayların tespit edilmesi için eksik bıraktıkları yerleri de tamamlamakla görevlendirilmişlerdir.

Osmanlı dönemindeki ilk vakanivis her ne kadar IV. Mehmed döneminin tarihini kaleme alan Abdurrahman Abdi Paşa olarak zikredilse de bu iddia kabul görmemiştir. 16. yüzyılda "vekayinüvis" tabiri tarih yazıcıları için kullanılsa da bu işin Divân-ı Hümâyûna bağlı istikrarlı bir memuriyet olarak ortaya çıkışı Naîmâ ile başlamıştır. Dolayısıyla ilk Osmanlı vakanüvisi olarak kabul edilen kişi Naîmâ’dır (ö. 1128/1716). İlk vakanüvis olduğu ile ilgili yaygın görüş, kendisinden sonra gelen Raşid Efendi’nin eserinde Naîmâ’dan bahsederken vakanüvis ifadesini kullanması ile yakından ilişkilidir. Naîmâ’nın bu göreve getiriliş tarihi net olmamakla beraber 1702 önce olduğu konusunda net bir kanı vardır.


Vakanüvisleri diğer tarihçilerden ayıran en önemli özelliklerden birisi onların diğer tarihçiler tarafından erişilemeyen bilgi ve belgelere erişip incelemeler yapabilmeleriydi. Çünkü vakanüvisler dönemlerinde gerçekleşen olayları yazıya geçirirken gereken kaynakları ve malzemeleri devletin imkanlarından faydalanarak elde edebilmişlerdir.

#ilim #vekayiname #vakanüvis #naima #osmanlı
0
0
0
Kaynakça

Afyoncu, Erhan. “Osmanlı Siyasî Tarihinin Ana Kaynakları: Kronikler”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 2 (01 Eylül 2003), 1-1.

Hızlı, Mefail (ed.). Tekerrürden Tefekküre Tarih. Siyer Yayınları, 2022.

Kütükoğlu, Bekir. “Vak‘anüvis”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 42/457-461. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2012.

İpşirli. “Naîmâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32/316-318. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2006.


BENZER MAKALE
Öğretmen Değil Rehber

Öğretmen Değil Rehber

Çoğu zaman kendisine atfedilen kutsallıkla birlikte anılan öğretmenlik mesleğinin de bir tarihsel süreci...

Pelerinin Altındaki Hançer: Sicarii Suikast Örgütü

Pelerinin Altındaki Hançer: Sicarii Suikast Örgütü

Sicarii olarak tanımlanan grup adını suikast faaliyetlerinde kullanılan hançerden almaktadır. Kısa ve kıvrımlı olan...

Birlik ve Konfederasyon Mücadelesi: Amerika iç Savaşı

Birlik ve Konfederasyon Mücadelesi: Amerika iç Savaşı

Amerikan İç Savaşı, ekonomileri tarıma dayalı olan ve köleleri iş gücü olarak kullanan Güney...

Son İsrail-Arap Savaşı: Yom-Kippur Muharebesi

Son İsrail-Arap Savaşı: Yom-Kippur Muharebesi

Suriye ve Mısır önderliğinde Arap Devletleri 1973 yılının 6 Ekim’ine denk gelen Ramazan ayının onuncu gününde,...

Vaat Edilmiş Topraklar Efsanesi ve Siyonizm

Vaat Edilmiş Topraklar Efsanesi ve Siyonizm

Vaat Edilmiş Topraklar (Arz-ı Mev’ud), Tanrı'nın Hz. İbrahim'e ve onun soyundan gelenlere verdiğine inanılan...

Naziler ve Siyonist Ortakları

Naziler ve Siyonist Ortakları

Hitler'e karşı savaş başladığında neredeyse tüm Yahudi örgütleri müttefiklerle güçlerini...

İsrail’i Kuran Terörist Örgütler: Haganah, Irgun ve Lehi

İsrail’i Kuran Terörist Örgütler: Haganah, Irgun ve Lehi

Ortadoğu'yu kan gölüne çeviren İsrail'in kuruluş süreci de katliamlarla doludur. İsrail'in...

Protestanlık Uğruna Bir Savaş: 30 Yıl Savaşı

Protestanlık Uğruna Bir Savaş: 30 Yıl Savaşı

30 yıl savaşları 1618-1648 yılları arasında Almanya merkezli gerçekleşen ama bütün Avrupa’yı içine...

Üç Kralın Savaşı: Vadisseyl Muharebesi

Üç Kralın Savaşı: Vadisseyl Muharebesi

1578 yılında Portekiz Kralı, Muhammed El Mütevekkil’e destek vermek amacıyla ordusuyla Fas’a çıkarma...

Şekerin Acı Tarihi

Şekerin Acı Tarihi

Günümüzde neredeyse her alanda kullandığımız bir ürün olan şeker, Hindistan'dan başlayarak...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER