Konya Bilim Merkezi İlimge

Ortaçağ Yahudi Alimi: Saadia Gaon

 Raziye Betül Dikmen
 4 dk  492

Asıl adı Saadia ben Yosef olan Saadia Gaon Müslümanlar arasında Said el-Feyyumi olarak tanınmaktadır. Babilonya’da Sura Rabbani Akademisinde başkanlık yaptığı için Saadia Gaon ismi ile bilinmektedir. Saadia Gaon, 882 yılında yukarı Mısır’da Feyyum yakınlarındaki küçük bir köyde doğmuştur. Hayatının erken dönemleri ile ilgili detaylı bilgi bulunmamakla birlikte yirmili yaşlarında Mısır’dan Filistin’e; bir süre sonrada Bağdat’a yerleştiği bilinmektedir. 942 yılında Bağdat’ta ölmüştür.

921 yılında Kudüs Akademisi başkanı, Fısıh (Paskalya) bayramının Babilonya takviminde belirlendiği Salı günü değil Pazar günü kutlanacağını ilan etmiştir. Bu uygulamaya göre bir sonraki senede de bayram Perşembe günü değil Salı gününe denk gelmektedir. Yapılan bu değişiklik sonraki yıllarda da Fısıh günlerinin değişmesine neden olmaktadır. Saadia Gaon, Kudüs Akademi başkanı olan Aaron ben Meir’i yaptığı bu değişiklikten vazgeçirmek için teşebbüste bulunmuş ancak başkan Meir bu durumu kabul etmemiştir. Saadia Gaon 921-922 yılları arasında Babilonya’ya giderek ikaz mektupları yazmıştır. Ancak bir sonuca ulaşmayan bu ikazlar neticesinde Filistin ve Babilonya’daki Yahudiler 922 yılının yılbaşını farklı günlerde kutlamıştır. Bunun üzerine Saadia Gaon, Sefer ha-Zikkaron kitabını ortaya koyarak Yahudi ileri gelenleri ve Filistinli alimlerle yapılan tartışmaları kazanmıştır. Bu başarının ardından Saadia, takvimin belirlenmesi konusunda otorite olarak kabul edilmiş ve ödül olarak Pumbetida Akademisi’nde görevlendirilmiştir.

Saadia Gaon’un babası Haham Joseph’in Saadia’nın ilk hocası olduğu bilinmektedir. Yapmış olduğu çalışmalardan iyi bir eğitim aldığı anlaşılan Saadia’nın hocalarının kimler olduğu ile ilgili bilgi bulunmamaktadır. Yirmi yaşına gelmeden önce Agron isimli ilk eserini kaleme aldığı bilinmektedir. Eser ilk İbranice sözlük ve dilbilgisi kitabıdır. Bu eserin İbrani şairlere ve kutsal şiir yazarlarına çok yardımcı olduğu; Saadia’dan yaklaşık iki yüz yıl sonra yaşamış olan Tevrat şairi Rabbi Abraham ibn Ezra, eseri övmüş ve yazarının da İbrani dilinin en eski otoritesi olduğunu ifade etmiştir.

Saadia Gaon’un Karailik mezhebi ile yapmış olduğu tartışmalarda onun hem Arap dilinde hem de Yahudilikle ilgili konularda otorite olduğunu göstermektedir. Anan ben David tarafından kurulan ve Talmud’un otoritesini reddeden ve yalnızca Tanah’ın otoritesini kabul eden Karailik, Saadia döneminde Mısır’da etkili olan Yahudi mezhebidir. Saadia Gaon, Karailer’in Yahudi olmadıklarını iddia etmiş ve doktrinleri ile ilgili çok sayıda makale ve mektup yazmıştır. Bu saldırılara kendi mektupları ile cevap veren Karailer, Arap dilinde Saadia kadar iyi olmadıkları için savunmaları da ikna edici olamamıştır. Böylece Saadia Gaon, Karailiğe karşı haham otoritesini başarıyla savunmuştur.


Saadia Gaon’un Yahudi halkı için yaptığı önemli çalışmalardan biri de Arapça Tevrat tercümesidir. Tevrat’ı, Arap topraklarında yaşayan Yahudilerin konuştukları dil olan Arapçaya tercüme etmiş ve yorumlamıştır. Tercümelerinde yapmış olduğu açıklamalar ile yalnızca Yahudi okuyucuları değil, Araplar ve diğer Yahudi olmayan okuyucular için de ayetleri netleştiren açıklamalarda bulunmuştur. Tüm eserlerinde Yahudi dininin ve geleneğinin güçlendirilmesi için çalışmıştır. Yahudi inancının tehdit edildiği bir dönemde Saadia Gaon, Yahudi halkını Tevrat ve gelenek ile yeniden bir araya getirmiştir. İbn Meymun, Saadia Gaon ile ilgili; "Rav Saadia Gaon olmasaydı, Tevrat Yahudi halkından neredeyse kaybolacaktı. Çünkü ışık tutan oydu. Karanlık olanı güçlendirdi ve Tevrat'ı sözlü ve yazılı olarak her yere yaydı.” demiştir.

Saadia Gaon’un döneminde entelektüel Yahudiler, Arapların kültürüne ve özellikle dillerinin zenginliğine, Helenistik filozoflara ilgi duymuşlardır. Saadia, Yahudi cemaatinde olan bu kültürel bir krizi fark etmiş ve tüm hayatını Arap dili ile Yahudi inancını felsefi terimlerle sunmaya ve bu konuları Yahudi metinlerle ilişkili olarak açıklamalar yapmaya adamıştır. Bu amaç doğrultusunda Arapça konuşan Yahudilerin orijinal kutsal yazılara ulaşmaları için İncil’in iki ayrı tercümesini kaleme almıştır. Bunların dışında Yahudilerin ilk dua kitabı olan siddur’u hazırlamış, hukuk, gramer, ritüeller ile ilgili çok sayıda eser vermiştir.

Yahudi dini ve kültürü için tüm gücüyle çalışan Saadia Gaon, Yahudiliğin rasyonel terimlerle ilk sistematik açıklamasını sunmuş ve Yahudilerin kitap ehli olarak kalkınmasının yolunda önemli bir kilometre taşı olarak kabul edilmiştir.

#Saadia Gaon #tevrat #yahudi #babilonya #Said el-Feyyumi
0
0
0
Kaynakça

Kogan Barry S., “Sa’adyah Gaon”, Encyclopedia of Religion, Ed. Lindsay Jones, vol. 12, Thomson Gale Press, Amerika 2005, s. 7951-7953.

Halkin Abraham Solomon, “Saadiah (Ben Joseph) Gaon”, Encyclopedia Judaica, Thomson Gale Press, vol 17, Amerika 2007, s. 606-608.

Pessin, Sarah. “Saadya [Saadiah]”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. ed. Edward N. Zalta. Metaphysics Research Lab, Stanford University, Fall 2008., 2008. https://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/saadya/

“Rabbi Saadia Gaon - (4642-4702; 882-942) - Chabad.org”. Erişim 02 Şubat 2023. https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/112319/jewish/Rabbi-Saadia-Gaon.htm

“Saadia Gaon”. Erişim 02 Şubat 2023. https://www.jewishvirtuallibrary.org/saadia-gaon

“Saadia Gaon - New World Encyclopedia”. Erişim 02 Şubat 2023. https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Saadia_Gaon


BENZER MAKALE
İngiltere Tarihindeki Kanlı Kraliçe

İngiltere Tarihindeki Kanlı Kraliçe

İngiltere tarihinde Protestan reformuna karşı çıkarak, Katolik inancını savunan Kraliçe Mary'nin Protestan...

Modern Üniversitenin Kurucusu: Wilhelm von Humboldt

Modern Üniversitenin Kurucusu: Wilhelm von Humboldt

Wilhelm von Humboldt, Prusyalı bir devlet adamıdır. Bakanlık ve diplomatlık yanında filozof, dilbilimci ve eğitimcidir....

Osmanlı Mimarisine Yön Veren İsim: Mimar Sinan

Osmanlı Mimarisine Yön Veren İsim: Mimar Sinan

Osmanlı’nın en gözde mimarı olan Sinan, Kayseri’nin Ağırnas köyünde dünyaya gelmiştir. Yavuz...

Said Halim Paşa’nın Hayatı ve Düşünceleri

Said Halim Paşa’nın Hayatı ve Düşünceleri

Said Halim Paşa, döneminin İslam çizgisindeki aydınlarındandır. Çağdaşlarının aksine İsviçre’de...

Bir İslam Sanatçısı: Sıdıka Cuma

Bir İslam Sanatçısı: Sıdıka Cuma

Sıdıka Cuma, eleştirmenlerce beğenilen, birçok ödüle sahip çağdaş İslam sanatçısı, grafik...

Peygamber Efendimizin Şairi: Hassan Bin Sabit

Peygamber Efendimizin Şairi: Hassan Bin Sabit

Hz. Peygamber’i, ashabını ve İslâm dinini, müşriklerin hicivlerine karşı şiirleriyle savunduğu için...

Ölümcül İsyan: An Lushan Ayaklanması

Ölümcül İsyan: An Lushan Ayaklanması

755-769 yılları arasında Çin’de süren An Lushan ayaklanması sonucu 36 milyon insan hayatını kaybetmiştir....

Meşhur Astronomi Alimleri: Mecrîtî ve Zerkali

Meşhur Astronomi Alimleri: Mecrîtî ve Zerkali

Astronomi insanlık tarihi kadar eski bir bilimdir. Gökyüzü her zaman insanlar için bir merak konusu...

Hüccetülislâm: İmam Gazzali mi? İmam Gazali mi?

Hüccetülislâm: İmam Gazzali mi? İmam Gazali mi?

“Hüccetülislâm” ve “Zeynüddin” isimlendirmeleri ise İmam Gazzali’nin...

6 Dil Bilen Dâhi Sahabe: Zeyd bin Sabit

6 Dil Bilen Dâhi Sahabe: Zeyd bin Sabit

Zeyd bin Sabit (612 - 665), İslam peygamberi Hz.Muhammed'in vahiy kâtiplerinden olan zeki bir sahabidir.

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER