Konya Bilim Merkezi İlimge

Antik Roma’da Kölelik

 Ayşe Ovalı
 6 dk  62

Antik Roma’da kölelik yaygındı ve Romalılar, bütün işlerini gördürdükleri köle sınıfının ayaklanması ihtimalinden büyük korku duyuyorlardı. Roma’nın ekonomisi esas olarak tarıma ve savaşa dayanıyordu. Tarım halkı ayakta tutarken askeri seferler, diğer ihtiyaçlar için gerekli fonları sağlıyordu. Bu seferlerde kullanılan askerler, Roma fetih yoluyla genişledikçe orduda daha uzun süre tutulan çiftçilerdi. Orduda bulundukları için çiftlikleri sıklıkla iflas ediyor ve toprakları köleleri çalıştıran zenginler tarafından satın alınıyordu.

Zenginler, kendi mülklerine bitişik olan arazileri veya fakirlere ait diğer küçük mülkleri satın almak veya ele geçirmek için onları ya ikna ettiler ya da onların üzerlerinde güç kullandılar. Böylece emeği kölelerden temin edilen ve latifundium adı verilen büyük çiftlikler ortaya çıktı. Bu topraklarda kölelerden oluşan tarım işçileri ve çobanlar çalıştırdılar. Bunların çok sayıda çocuğu olduğu ve askerlik hizmetine ilişkin hiçbir sorumlulukları olmadığı için bu mülkiyet biçiminden büyük kâr elde ettiler.

Köleler, Roma’nın her yerinde; tarla işlerinden ev işlerine, çocuklara okuma, yazma, müzik ve diğer sanatlarda ders vermekten kişisel hizmetlerde kullanılmaya kadar çok çeşitli görevlerde kullanıldılar. Tamamen efendilerinin insafına kalmışlardı. Romalı yazar Genç Seneca (M.Ö. 4-M.S. 65), kölelere daha iyi davranılması gerektiğini savunarak ev kölelerinin durumunu arkadaşı Lucilius’a anlatır ve kölenin en küçük ses veya hareketinin bile efendisinin kaprisleri tarafından nasıl yönlendirildiğini açıkça belirtir. Akşam yemeğinde efendisini bekleyen köleyi şöyle anlatır:

“Efendi kaldırabileceğinden fazlasını yer; aşırı açgözlülüğü, işlevini unutmuş olan şişkin karnına yükler ve tüm bu yiyeceklerin sindirimi, yutulmasından daha fazla zaman gerektirir. Ama mutsuz köleler dudaklarını bile kıpırdatamazlar. Herhangi bir ses çıkarmanın karşılığı sırta vurulacak bir değnektir; istemsiz sesler bile (öksürme, hapşırma, boğulma) kırbaçtan muaf değildir. Eğer sessizliği bozarsa cezası ağırdır. Aç ve dilsiz olarak bütün gece ayakta dururlar.”

Seneca, kölelerin maruz kaldığı istismarları ve zalimlikleri “Ne kadar çok köle o kadar çok düşman” atasözünün ortaya çıkmasına neden olan efendilerin kibrini ayrıntılarıyla anlatır. Lucilius’tan “köle dediği adamın aynı tohumdan çıktığını, aynı gün ışığından yararlandığını, onun gibi nefes aldığını, onun gibi yaşadığını, onun gibi öldüğünü” ama yine de bu insanlara insandan aşağı muamele edildiğini hatırlamasını ister:

“Bu insanları sanki birer hayvanmışlar gibi istismar ediyoruz. Masaya oturduğumuzda bir köle şişleri siliyor, bir başkası da sarhoşlardan arta kalanları toplamak için çömeliyor. Misafirlerin kahrını çekmekle görevli olan bir başkası orada duruyor ve zavallı adam kimin övgüsünün veya taşkınlığının onu hedef alacağını görmek için orada bekliyor. Hangi lezzetlerin efendisini heyecanlandıracağını, hangi masa süslerinin hayal gücünü tatmin edeceğini, midesi bulandığında hangi yeniliğin iştahını açacağını, belirli bir günde ne tür bir atıştırmalık isteyeceğini bilmek zorundalar.”


Kölelere kötü muamele o kadar yaygındı ki artık doğal karşılanmaya başlandı. Roma toplumunda bir efendinin beklentilerini karşılayabilecek uyumlu bir hizmetçiye sahip olması için kölelerin birey olarak iradelerini kırması gerekiyordu. Özgür emek, köle sahibi olanlar için daha fazla boş zaman ve kâr anlamına geliyordu. Ancak bu köleler yalnızca itaatkâr olduklarında ve kendilerine söyleneni sorgulamadan veya tereddüt etmeden yaptıklarında kârlı olabiliyorlardı. Köle nüfusunun bu kadar büyük olması, Romalıların köleleştirdikleri kişiler üzerinde bu tür bir kontrol sağlama becerisinin kanıtıydı.

Aslında tüm kölelere kötü muamele edilmiyordu. Seneca aynı mektubunda efendileri tarafından iyi muamele gören ve efendilerinin evini, mülkünü ve hayatını korumak için canlarını verecek kölelerden de söz etmektedir. Antik Yunan’daki Sinoplu Diogenes (M.Ö. 404-323) ve Roma’daki Epiktetos (M.S. 50-130) olmak üzere köle olan iki ünlü filozof vardı ve her ikisi de aile üyeleri gibi muamele görüyordu. Diogenes’e evin erkek çocuklarının eğitimi üzerinde tam yetki verilmişti ve Epiktetos’un efendisi onu stoacı felsefe eğitimi alması için uzak diyarlardaki okullara göndermişti. Ancak bunlar genel kuralın dikkate değer istisnalarıydı ve kölelerin çoğu özgürlüklerini kazanma konusunda çok az umutla, yasa kapsamında hiçbir hakka sahip olmadan zorlu yaşamlara katlanmak zorunda kaldılar.

Zamanla Roma’da özgür insanlardan daha fazla köle nüfusu ortaya çıktı. Roma vatandaşları eskiden yaptığı işlerde daha fazla köle kullanmaya başladıkça ve Roma şehri çevresindeki kırsal bölge çok zenginlerin büyük plantasyonlarında ikamet eden geniş bir köle kolonileri ağı haline geldikçe işsizlik oranı keskin bir şekilde arttı. Evlerin içinde veya tarımsal işlerde çalıştırılmayan köleler arenada gladyatör olarak kullanılıyordu. Ev kölesinin hayatı kötüyse gladyatörün hayatı da daha kötüydü. Gladyatör, tek amacı Romalı kalabalığı eğlendirmek için savaşmak zorunda olan bir köleydi. Gladyatörler genellikle erkekti (gerçi bazı kadınlar da vardı) ve olağanüstü becerilerle özgürlüklerini kazanabiliyorlardı. Ancak çoğu zaman arenada köle olarak yaşayıp öldüler. Gladyatörler çoğunlukla, seyircilerin ilgisini çekecek sağlam bir fiziğe sahip olan kölelerden seçiliyorlardı.

Köleler, bir efendinin hizmetkarlarına verebileceği bir prosedür olan azat yoluyla serbest bırakılabilirdi. Antik Roma’da azat oranları bilinmemektedir ve insanların ne sıklıkla serbest bırakıldığı da belli değildir. Fakat şehirlerde çalışanların azat edilme şansının kırsal kesimde yaşayanlara göre daha fazla olduğuna inanılmaktadır.

#Roma #Kölelik #Gladyatörler
0
0
0
Kaynakça

Seneca, Lucius Annaeus, “Letters from a Stoic, trans. Robin CampbellPenguin Books, 1969.

The British Museum, “Slavery in Ancient Rome”, Erişim 26 Şubat 2023, https://www.britishmuseum.org/exhibitions/nero-man-behind-myth/slavery-ancient-rome 

Sayın, B. Yiğit, “Roma’da Köle ve Hukuku”, Oniki Levha Yayınları, 2020.

Saydam, Tugay, “Roma Cumhuriyetinde Kölelik: Spartaküs Örneği”, Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 1 (2), 76-90, 2017.

BENZER MAKALE
Öğretmen Değil Rehber

Öğretmen Değil Rehber

Çoğu zaman kendisine atfedilen kutsallıkla birlikte anılan öğretmenlik mesleğinin de bir tarihsel süreci...

Pelerinin Altındaki Hançer: Sicarii Suikast Örgütü

Pelerinin Altındaki Hançer: Sicarii Suikast Örgütü

Sicarii olarak tanımlanan grup adını suikast faaliyetlerinde kullanılan hançerden almaktadır. Kısa ve kıvrımlı olan...

Birlik ve Konfederasyon Mücadelesi: Amerika iç Savaşı

Birlik ve Konfederasyon Mücadelesi: Amerika iç Savaşı

Amerikan İç Savaşı, ekonomileri tarıma dayalı olan ve köleleri iş gücü olarak kullanan Güney...

Son İsrail-Arap Savaşı: Yom-Kippur Muharebesi

Son İsrail-Arap Savaşı: Yom-Kippur Muharebesi

Suriye ve Mısır önderliğinde Arap Devletleri 1973 yılının 6 Ekim’ine denk gelen Ramazan ayının onuncu gününde,...

Vaat Edilmiş Topraklar Efsanesi ve Siyonizm

Vaat Edilmiş Topraklar Efsanesi ve Siyonizm

Vaat Edilmiş Topraklar (Arz-ı Mev’ud), Tanrı'nın Hz. İbrahim'e ve onun soyundan gelenlere verdiğine inanılan...

Naziler ve Siyonist Ortakları

Naziler ve Siyonist Ortakları

Hitler'e karşı savaş başladığında neredeyse tüm Yahudi örgütleri müttefiklerle güçlerini...

İsrail’i Kuran Terörist Örgütler: Haganah, Irgun ve Lehi

İsrail’i Kuran Terörist Örgütler: Haganah, Irgun ve Lehi

Ortadoğu'yu kan gölüne çeviren İsrail'in kuruluş süreci de katliamlarla doludur. İsrail'in...

Protestanlık Uğruna Bir Savaş: 30 Yıl Savaşı

Protestanlık Uğruna Bir Savaş: 30 Yıl Savaşı

30 yıl savaşları 1618-1648 yılları arasında Almanya merkezli gerçekleşen ama bütün Avrupa’yı içine...

Üç Kralın Savaşı: Vadisseyl Muharebesi

Üç Kralın Savaşı: Vadisseyl Muharebesi

1578 yılında Portekiz Kralı, Muhammed El Mütevekkil’e destek vermek amacıyla ordusuyla Fas’a çıkarma...

Şekerin Acı Tarihi

Şekerin Acı Tarihi

Günümüzde neredeyse her alanda kullandığımız bir ürün olan şeker, Hindistan'dan başlayarak...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER