Konya Bilim Merkezi İlimge

17. Yüzyıl İngiliz İç Savaşı ve 1688 Devrimi

 Tarık Taha Kocaboy
 5 dk  208

Şanlı Devrim olarak adlandırılan 1688 Devrimi İngiliz tarihindeki büyük olaylardan biridir. Etkileri geniş çaplı olan bu devrim kansız bir şekilde gerçekleşmiş olsa da öncesinde yaşanan olaylar oldukça şiddetlidir. İngiliz İç Savaşları, 1642 ile 1651 yılları arasında I. Charles ile Parlamento arasında yapılan üç savaştan oluşuyordu. Savaşlar, Üç Krallık Savaşları olarak bilinen Galler, İskoçya ve İrlanda'yı kapsayan daha geniş bir çatışmanın parçasıydı. Savaşların insani maliyeti yıkıcıydı. 200.000 kadar insan hayatını kaybetti, yani nüfusun %4,5'i. Bu sayı Birinci Dünya Savaşı'ndaki kadar büyük bir kayıptı.

Savaşların nedenleri karmaşık ve çok katmanlıydı. Çatışmanın merkezinde din konusundaki anlaşmazlıklar ve kralın güç kullanımı ve ekonomik politikaları konusundaki hoşnutsuzluklar vardı. 1649'da zafer kazanan parlamenterler, I. Charles'ı ölüme mahkûm etti. Onun idam edilmesiyle, askeri lider Oliver Cromwell'in İngiliz Milletler Topluluğu'nun Lord Koruyucusu olarak hüküm sürdüğü İngiliz tarihindeki tek cumhuriyetçi yönetim dönemi başladı. Bu dönem Fetret Dönemi olarak bilinir ve Charles'ın oğlu II. Charles'ın yeniden tahta çıktığı 1660 yılına kadar 11 yıl sürmüştür.

İç savaşlar ülkenin eğitimli, profesyonel askerlerden oluşan ilk ulusal ordusu olan "Yeni Model Ordunun" kurulmasıyla modern İngiliz ordu geleneğinin başlangıcını da oluşturuyordu. Savaşlar sırasında pek çok kale kuşatıldı ve ciddi hasarlar meydana geldi. Geri kalanlar ise çatışmalardan sonra kasıtlı olarak yok edildi. Bugün gördüğümüz İngiltere kalelerinin çoğunun harap halinin izleri bu olaylara kadar uzanmaktadır.

İngiliz Devrimi, 17. yüzyılda gelişen bu olayların sonucudur. Bu olaylar temelde, yönetimdeki Stuart Hanedanı’yla parlamento arasındaki mücadelelerle ilgilidir. İç savaş ve onun ardından Oliver Cromwell’ın Cumhuriyeti ilan etmesiyle yaşanan “Commonwealth Dönemi”, 1688’de gerçekleşmiş olan “Şanlı Devrim” sonucu Hollanda valisi II. William’ın, eşi II. Mary ile beraber tahta geçmesiyle sona ermiş ve İngilizlerin iç karışıklıkları artık bir son bulmuştur. İngiltere siyasi yapısının günümüzdeki halini alması bu devrimle birlikte gerçekleşmiştir.


II. Charles’ın ardından 1685 yılında tahta geçen II. James, Katolik bir Hristiyan’dı. O dönemlerde tüm Avrupa’da olduğu gibi İngiltere’de de Protestanlar ve Katolikler arasında bir rekabet vardı. Oliver Cromwell’in Cumhuriyet Dönemi’nde izlediği saf Protestan politikalarla birlikte Katolikler iyice baskı altına alınmıştı. Cromwell’in ardından tahta geçen II. Charles ile birlikte bu politika değişmiş olsa da onun halefi II. James ile birlikte artık tahtta bir Katolik kral vardı. II. James, Katoliklerin özgürlüğünü ciddi bir şekilde destekliyor, orduda Katoliklere daha fazla yer veriyordu. Katolik olan Fransa ile de ilişkiler iyi bir seviyedeydi. Bu durum, Protestan kesim tarafından hoş karşılanmıyordu. Ayrıca II. James, parlamentoya önem vermiyordu. Parlamento ve kralın arası da iyi değildi. 1687 yılındaysa parlamentoyu tamamen fesheden kral, bütün siyasal kudreti elinde bulundurduğu bir yönetim kurma arayışındaydı. O dönemdeki Fransa Kralı 14. Louis gibi mutlak bir egemenlik kurma peşindeydi.

II. James’in varisi, kızı Mary’ydi. Mary, babasının aksine bir Protestan’dı. Bu durum, ülkedeki Protestanları rahatlatıyordu çünkü II. James sonrası tahta yeniden bir Protestan geçecekti ve onlar için devam eden bu kâbus sona erecekti. 1688 yılındaysa bu durumu değiştiren bir şey oldu. Kralın bir erkek çocuğu doğdu. Böylece veraset sırası değişmişti. Artık varis, yeni doğan erkek çocuktu. Bunun üstüne kral II. James, oğlunu sıkı bir Katolik olarak yetiştireceğini açıkladı. Bu durum da halkta artık hanedanın tamamen Katolik hale geleceği endişesini doğurdu.

1688 yılında altı soylu ve bir piskopostan oluşan yedili grup (Shrewsbury Dükü Charles Talbot, I. Devonshire Dükü William Cavendish, I. Leeds Dükü Thomas Osborne, Scarbourgh Kontu Richard Lumley, Henry Comptoon, Edward Russell ve Henry Sidney) Oranjlı William’a (II. William) bir mektup yazdılar. II. James’in kızı Mary’nin kocası olan Oranjlı William, Hollanda valisiydi. Yedili, yazdığı mektupta ülkedeki Katolik yanlısı politikalardan dolayı Protestanların zorda olduklarından, kralın parlamentoyu önemsememesinden şikâyetçilerdi. Bunlardan dolayı da açıkça Oranjlı William’dan İngiltere’yi işgal edip yönetimi ele geçirmesini istiyorlardı. Mektup, Oranjlı William’ın İngiltere’yi işgal edebilmesi için gerekli meşruiyeti sağlamış oldu. William, donanmasıyla İngiltere’ye çıkarma yaptı. Buna karşılık II. James de ordusuyla harekete geçti. İşler II. James için beklendiği gibi gitmedi. Ordusunun ve aile üyelerinin bir kısmı taraf değiştirerek William’ın saflarına geçtiler. II. James sağlık sorunlarını bahane ederek geri çekildi. 1689 yılındaysa Fransa’ya kaçtı ve oraya sığındı. Bununla birlikte artık William’ın tahtına kavuşmasının önü açıldı. Ama parlamento artık daha temkinliydi. Yeniden sorunlu bir kral ile uğraşmak istemiyorlardı.

1689 yılında parlamento toplandı. Bu parlamentoda Oranjlı William’ın kral, II. James’in kızı Mary’nin ise kraliçe olacağı bir monarşi kabul edildi. Bunların dışında parlamento, monarşinin yetkilerini kısıtladı. Parlamento monarşinin artık keyfi davranışlarda bulunmasını istemediği için bazı kısıtlamalar içeren İngiliz Haklar Beyannamesini hazırladı ve bu beyanname yeni kral ve kraliçe tarafından imzalandı. İngiliz meşrutiyetinin temeli olan bu belgeyle birlikte parlamentoda ifade özgürlüğü, seçimlerin serbestliği gibi birçok madde kabul edildi. Ayrıca krallığın başındaki yöneticinin Katolik olması da yasaklanmış oldu.

İngiltere bu beyannameyle birlikte iç karışıklıklarını yendi ve siyasi yapısını yeniden düzenledi. Dahası İngiltere yönetim sisteminin temelleri atılmış oldu. Parlamento gücünü arttırdı ve artık günümüzde de devam eden meşruti monarşiye geçilmiş oldu.

#II. Charles #Oranjlı William #Parlamento #1688 Devrimi #Oliver Cromwell
0
0
0
Kaynakça

Çaykent, Özlem. "İngiliz Devrimi", TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi. Erişim: 24.10.2023 https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/ingiliz_devrimi 

Doğan, Kadir Caner & Şentürk, Suat Hayri. "İngiltere’de On Yedinci Yüzyıl Devrimler Çağı Ve Parlamentarizmin Gelişimi Doğrultusunda Bütçe Hakkı", Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (14), 2017, 353-373.

Koç, Akif Kemal "Paradigmatik Devrim: 1688 İngiliz Devrimi." Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Bilim Dalı Doktora Tezi, 2017.


BENZER MAKALE
Öğretmen Değil Rehber

Öğretmen Değil Rehber

Çoğu zaman kendisine atfedilen kutsallıkla birlikte anılan öğretmenlik mesleğinin de bir tarihsel süreci...

Pelerinin Altındaki Hançer: Sicarii Suikast Örgütü

Pelerinin Altındaki Hançer: Sicarii Suikast Örgütü

Sicarii olarak tanımlanan grup adını suikast faaliyetlerinde kullanılan hançerden almaktadır. Kısa ve kıvrımlı olan...

Birlik ve Konfederasyon Mücadelesi: Amerika iç Savaşı

Birlik ve Konfederasyon Mücadelesi: Amerika iç Savaşı

Amerikan İç Savaşı, ekonomileri tarıma dayalı olan ve köleleri iş gücü olarak kullanan Güney...

Son İsrail-Arap Savaşı: Yom-Kippur Muharebesi

Son İsrail-Arap Savaşı: Yom-Kippur Muharebesi

Suriye ve Mısır önderliğinde Arap Devletleri 1973 yılının 6 Ekim’ine denk gelen Ramazan ayının onuncu gününde,...

Vaat Edilmiş Topraklar Efsanesi ve Siyonizm

Vaat Edilmiş Topraklar Efsanesi ve Siyonizm

Vaat Edilmiş Topraklar (Arz-ı Mev’ud), Tanrı'nın Hz. İbrahim'e ve onun soyundan gelenlere verdiğine inanılan...

Naziler ve Siyonist Ortakları

Naziler ve Siyonist Ortakları

Hitler'e karşı savaş başladığında neredeyse tüm Yahudi örgütleri müttefiklerle güçlerini...

İsrail’i Kuran Terörist Örgütler: Haganah, Irgun ve Lehi

İsrail’i Kuran Terörist Örgütler: Haganah, Irgun ve Lehi

Ortadoğu'yu kan gölüne çeviren İsrail'in kuruluş süreci de katliamlarla doludur. İsrail'in...

Protestanlık Uğruna Bir Savaş: 30 Yıl Savaşı

Protestanlık Uğruna Bir Savaş: 30 Yıl Savaşı

30 yıl savaşları 1618-1648 yılları arasında Almanya merkezli gerçekleşen ama bütün Avrupa’yı içine...

Üç Kralın Savaşı: Vadisseyl Muharebesi

Üç Kralın Savaşı: Vadisseyl Muharebesi

1578 yılında Portekiz Kralı, Muhammed El Mütevekkil’e destek vermek amacıyla ordusuyla Fas’a çıkarma...

Şekerin Acı Tarihi

Şekerin Acı Tarihi

Günümüzde neredeyse her alanda kullandığımız bir ürün olan şeker, Hindistan'dan başlayarak...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER