Konya Bilim Merkezi İlimge

Kapadokya Karanlık Kilise ve Zamansız Freskleri

 Raziye Betül Dikmen
 3 dk  271

Hıristiyanlık tarihi açısından önemli bir yere sahip olan, kilise ve manastırların yoğunlukta olduğu Göreme ve çevresi 1985 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası listesine alınmıştır. Hıristiyanlığın yayılmaya başladığı ilk dönemlerde doğal yollarla oluşmuş mağaraların kilise olarak kullanılması ve kilise duvarlarına yapılan fresklerin günümüze kadar ulaşabilmiş olması, bugün başta Hıristiyanlar olmak üzere dünya üzerinde çok sayıda turistin bu büyüleyici ortamı ziyaret etmesine neden olmaktadır.


Göreme açık hava müzesinde bulunan Karanlık Kilise 11-13. yüzyıla tarihlendirilen bir manastır kompleksinin ana kilisesidir. Kilise içerisine dışarıdan ışık girmemesi nedeniyle Karanlık Kilise olarak adlandırılmaktadır. Göreme Vadisi’nin en seçkin yerinde konumlanan Karanlık Kilise’nin, insanlarda hayranlık uyandırmak ve onları etkilemek amacıyla bu noktaya inşa edildiği bilinmektedir. Elmalı Kilise ve Sandal Kilise ile birlikte anılan Karanlık Kilise, sanatsal ve mimari benzerliklerinden dolayı bu üç kilise “Sütunlu Kilise” olarak da adlandırılmaktadır.

Karanlık Kilise’nin iç kısmının ışık almaması duvarlarında yer alan fresklerin zarar görmesine engel olmuştur. Küçük camlar yardımıyla aydınlatılmış olması, kilise içerisinde bulunan fresklerin renklerinde herhangi bir solma meydana gelmesini engellemiş ve bu sayede renkler tüm canlılıklarını koruyabilmiştir. Kapalı Yunan haç modeline sahip olan Karanlık Kilise, çapraz tonozlu, merkezi kubbeli, dört sütunlu ve üç apsisli bir yapıdan oluşmaktadır. Kilise içerisindeki her bir nokta rengârenk fresklerle bezenmiş durumdadır.


Karanlık Kilise içerisinde bulunan, tek figürlerin dışındaki duvar freskleri şu şekildedir; Son Akşam Yemeği, Yahuda’nın İhaneti, Çarmıha Geriliş, Anastasis, Kadınlar Mezar Başında, Havarilerin Kutsanması ve Görevlendirilmesi, İbrahim’in Misafirperverliği, Deesis, Meryem’e Müjde, Beytüllahim’e Yolculuk, İsa’nın Doğumu, Üç Müneccim Kral, Vaftiz, Lazarus’un Dirilişi, Metamorfosis, Kudüs’e Gidiş, Fırında Üç İbrani Genç, Göğe Yükseliş’dir. Kilise duvarlarında yer alan bu sahnelerin her birinin kökeni kutsal metinlere dayanmaktadır. Kilise içerisinde bu sahneler dışında çok sayıda figürün bireysel resimlerine de yer verilmektedir.

Kilise içlerinde bulunan freskler, Hıristiyanlar için bakılıp geçilen resimler olarak kabul edilmemektedir. Hıristiyanlığın ilk dönemlerinde okuma-yazma bilmeyen kişilerin İncil’de anlatılan olayları anlayabilmeleri için bu fresklerde bulunan resimler İncil’e uygun olacak şekilde kronolojik olarak yapılmıştır. Ancak Karanlık Kilise içerisinde yer alan freskler İncil’de anlatılan sıraya uygun olarak düzenlenmemiştir. Kilisenin duvar resimlerinin İncil kronolojisine uymaksızın yapılmış olmasının nedeninin, duvarların çok büyük olması ve resim boyutlarının baz alınarak düzenlenmiş olması olabileceği düşünülmektedir.


Karanlık Kilise’nin kuzey duvarında İsa'nın Doğuşu ve Beytüllahim'e Yolculuk ile başlayan Mesih'in yaşamını konu alan freskler bulunmaktadır. Arka duvarda Vaftiz, Başkalaşım ve Lazarus'un Dirilişi sahneleri vardır. Güney duvarında ise Boş Mezar, Çarmıha Gerilme ve Diriliş sahneleri yer almaktadır. Üç tonozda ise Üç Müneccim Kral, Kudüs'e Giriş ve Yahuda'nın İhaneti sahneleri bulunmaktadır. İncil yazarlarının tasvir edildiği fresk sol ön bölümdedir. Birbirini takip eden üç kubbede de yer alan Pantokrator İsa freskleri Tavan kubbesinin tam ortasına bezenmiş olan Pantokrator İsa freskinin alt kısmında “Evrenin ışığı benim. Beni izleyen karanlıkta yürümeyecek, yaşamı ışıkla dolacaktır.” yazmaktadır.

Saydığımız bu sahneler dışında kilise içerisinde çok fazla sayıda tasvir bulunmaktadır. Kilisenin büyük olması ve fresklerin de korunmuş olması Karanlık Kilise’nin Hıristiyanlık tarihi açısından zengin bir görsel şölene ev sahipliği yapmasına neden olmaktadır.

Karanlık Kilise’nin ikonları sessiz hikâye anlatıcıları olarak yüzyıllardır Hıristiyanlığın sembolü olan sahnelerle ilgili detayları ziyaretçilere fısıldamaktadır.

#hıristiyanlık #kapadokya #karanlıkkilise #ikon
0
0
0
Kaynakça

Borges, Jason. “Dark Church (Karanlık Kilise)”. Cappadocia History. 15 Kasım 2019. Erişim 18 Ekim 2023. https://www.cappadociahistory.com/post/dark-church-karanlık-kilise 

Ekici, Cengiz. Kapadokya Yürüyüş Yolu. Ankara: T.C. Kültür ve Turizö Bakanlığı, 2016.

Kanmaz, Sena. “Karanlık Kilise’deki İsa Tasvirli Fresklerin Tarihsel Belge Değeri Kapsamında Korunma Durumunun Değerlendirilmesi”. Akdeniz Sanat 16/29 (29 Ocak 2022), 165-181. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.997839 

Konyar, Hümeyra - Konyar, Rasim. Kapadokya. Nevşehir: TÜRSAB Kültür Yayınları, 2013.

Korat, Gürsel. Kapadokya Taş Kapıdan Taçkapıya. Doğan Kitap, 2018.


BENZER MAKALE
Hristiyanlıkta İkon Anlayışı

Hristiyanlıkta İkon Anlayışı

Yunanca “eikon” sözcüğünden gelen ikon veya ikona, imge, simge, tasvir anlamlarına gelmektedir....

İstanbul Fener Rum Patrikhanesi

İstanbul Fener Rum Patrikhanesi

1054 yılında Hıristiyan kiliseler arasında yaşanan büyük ayrılığın ardından İstanbul'da Roma'dan bağımsız...

Mabedin Kurtuluş Bayramı Hanuka

Mabedin Kurtuluş Bayramı Hanuka

“Işık Festivali”, “Makkabi Bayramı” olarak da bilinen Hanuka, Yahudiler tarafından her yıl Kislev...

Evanjelizm ve Amerika Örneği

Evanjelizm ve Amerika Örneği

Evanjelizm’in Amerika’ya girmesi ve burada sağlam şekilde inşa edilmeye başlaması, İngiltere’de ortaya...

Ölmüş Ataların Geride Kalanları Ziyarete Geldiği Gün: Bon Festivali

Ölmüş Ataların Geride Kalanları Ziyarete Geldiği Gün: Bon Festivali

Obon olarak da adlandırılan Bon festivali, Japonya’da “ataları anma bayramı” olarak kutlanmaktadır. Bon...

Caynizm ve Ahimsa Prensibi

Caynizm ve Ahimsa Prensibi

Caynizm’in dünya üzerinde tanınması ve yaygınlık kazanmasında etkili olan en önemli inanç “ahimsa”...

Şiilik ve Ana İlkeleri

Şiilik ve Ana İlkeleri

Şia, Hz. Peygamber’in vefatından sonra Hz. Ali’nin nass ile halife oluğuna inanır ve imametin kıyamete kadar...

Son Akşam Yemeği Tablosunun Kökeni ve Evharistiya

Son Akşam Yemeği Tablosunun Kökeni ve Evharistiya

Leonardo da Vinci denilince akla gelen eserlerinden biri de hiç şüphesiz Milano’da Santa Maria delle Grazie...

Yahudi Aydınlanma Hareketi: Haskala

Yahudi Aydınlanma Hareketi: Haskala

Yahudiler yüzyıllar boyunca seçilmiş halk olmaları nedeniyle kendilerini her zaman diğer toplumlardan ayrı tutmuş...

Sathya Sai Baba Hareketi

Sathya Sai Baba Hareketi

Aziz Shirdi Sai Baba'nın reenkarnasyonu olduğu kabul edilen Sathya Sai Baba'nın, Hindistan'da başlattığı...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER