Konya Bilim Merkezi İlimge

Enigma ve Alan Turing’in Bombesi

 Ayşe Ovalı
 5 dk  31

Alman Enigma makinesi II. Dünya Savaşı sırasında, özellikle de Atlantik Savaşı’nda, Mihver güçlerine üstünlük sağlayan önemli bir cihazdı. O zamanlar Birleşik Krallık, nüfusuna gıda temini yapıp savaşı sürdürmek için ABD ve Kanada’dan yapılan ithalata aşırı derecede bağımlıydı. Ancak Alman denizaltıları bu malzemelerin geçişini engelliyordu. Bu dönemde Mihver güçlerinin çabaları açısından hayati önem taşıyan şey, gizli bilgileri şifreleyerek gizlice paylaşmalarına olanak tanıyan Enigma makineleriydi.

Her ne kadar hantal bir daktilo gibi görünse de Enigma makinesi işinde çok iyiydi. Makinelerde mesajların girilmesi için bir daktilo klavyesi ve şifrelenmiş versiyonun yazılmasını sağlayan ışıklı pano vardı. Her Enigma operatörünün, makinenin o gün için nasıl kurulacağı konusunda talimat veren her gün için farklı bir kod kitabı vardı.


Bir makine tarafından kodlanmış bir mesaj üretildiğinde, bu mesaj Mors alfabesi aracılığıyla başka bir yerde bulunan bir Enigma operatörüne gönderiliyordu. Bu operatör, kendi makinesini aynı şekilde ayarlamak için aynı günlük anahtar kodunu kullanacak ve ardından şifrelenmiş metni klavyeye kolayca girebilecekti. Işık panosu, operatör tarafından kopyalanacak olan asıl mesajı gösteriyordu.

Makinenin içinde, aynı tuşa iki kez basılsa bile her seferinde farklı bir sonucun üretilmesini sağlamak için bir tuşa her basıldığında dönen en az üç rotor vardı. Ayrıca operatörün ekstra bir şifreleme katmanı eklemesine olanak tanıyan bir fiş panosu da şifrenin çözülmesini çok daha zorlaştırıyordu.

Rotorlar ile elektrik panosu arasında, Müttefikler tarafından ele geçirilen her mesaj için 15x1019 olası kombinasyon vardı. Bunu kırmak neredeyse imkânsız bir işti ve bu mesajların şifresinin çözülmediği her gün, İngiltere için değerli malzemelerin Britanya’ya ulaşması engelleniyor ve hayatlar riske atılıyordu.


Enigma’yı çözmek imkânsız bir görev gibi görünüyordu. Ancak yine de zamanın en parlak beyinlerinden bazıları, özellikle de Alan Turing bu imkânsız görevi üstlenecek bilgi ve cesarete sahipti. Birleşik Krallık’ın Almanya’ya savaş ilan etmesinden sadece bir gün sonra matematikçi Alan Turing, savaş sırasında şifre kırma için açılmış çok gizli bir merkez olan Bletchley Park’ta görev aldı.

Turing oradayken Bombe olarak bilinen bir cihaz yaptı. Bu makine, Enigma tarafından üretilen şifreli mesajları deşifre etmek için matematik mantığını kullanıyordu. Ancak gerçek atılımları mümkün kılan insan anlayışıydı.

Bletchley Park ekibi mesajın içereceği belirli kelimelerle ilgili bilinçli tahminlerde bulunmak zorundaydı. Örneğin, Alman kuvvetlerinin her gün bir ‘hava durumu raporu’ gönderdiğini biliyorlardı, dolayısıyla ele geçirilen kodlanmış bir mesaj neredeyse kesinlikle ‘hava’ anlamına gelen Almanca kelimeyi içerecekti. Ayrıca çoğu mesajın ‘Heil Hitler’ ifadesini içereceğini de biliyorlardı. Kodlanmış mesajlarda bu kalıpları aramak, ekibin Enigma makinelerindeki günlük ayarları hesaplamasına yardımcı oldu.


Bir başka buluş, sayıların makinelerde onları temsil eden tek harfleri kullanmak yerine sözcükler olarak yazıldığının keşfedilmesiyle geldi. Bunu öğrenmek, Turing’i geri dönüp şifresi çözülmüş tüm mesajları incelemeye yöneltti. Burada neredeyse her mesajda görünen Almanca bir kelimesinin (eins) olduğunu gördü. Bundan yola çıkarak beşik sürecini otomatikleştirmesine yardımcı olan Eins Kataloğunu oluşturdu.

Enigma’daki zayıflıklar da ekibin onu çözmesine yardımcı oldu. Örneğin, bir harf hiçbir zaman kendisi gibi kodlanmıyordu, bu da bazı olasılıkların azalmasına yardımcı oldu.

Kod kırma çabalarının tümü Bletchley Park’ta gerçekleşmedi. Belirli şifrelerin ortaya çıkarılmasına acil ihtiyaç duyulduğunda Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF), Alman kuvvetlerinin daha önce taradığı alanlara mayın yerleştirerek şifre kırıcılara yardımcı oluyordu. Böylece Alman subayları, kod kırıcıların tanıyabileceği bilinen düz metinleri ve makine kodlarını çözmelerine yardımcı olan kelime veya ifadeleri içeren mesajlar göndermek zorunda kalıyorlardı.

Bletchley Park ekibi ve Bombe sayesinde Enigma kırıldı. Ancak yine de proje o kadar gizliydi ki otuz yıl sonrasına, yani Alan Turing’in ölümünden yaklaşık 20 yıl sonrasına kadar neredeyse hiç kimse bu büyük çabadan haberdar olmadı.


Turing ve ekibinin çalışmalarının, savaşın normalden iki yıl daha erken bitmesine yardımcı olduğu ve bu süreçte milyonlarca hayatın kurtarıldığı düşünülmektedir. Daha sonra Manchester Matematik Bölümü’nde Öğretim Görevlisi pozisyonunu üstlenen Turing, bu başarının yaşamı boyunca takdir edildiğini göremeyecekti.

Turing’in mirası; araştırmacıların insan beynini modelleyebilen süper bilgisayarlar geliştirmesi, sayı teorisi ve kriptografiyi keşfetmesi ayrıca robot dilini eğitmesiydi. Bugün yapay zekâ teknolojisinin geliştiricileri onun belirlediği prensipler ve kurduğu hayaller üzerinde çalışmaktadır. Alan Turing, elbette bu alandaki öncü çalışmaları sayesinde modern bilgisayarların babası olarak da tanınmaktadır. Programlı bir bilgisayarın ilk detaylı tasarımını yapmış ve yaşamı boyunca yapay zekâ konusunda önde gelen bir uzman olmuştur.

#Enigma #Alan Turing #Bletchley Park
0
0
0
Kaynakça

Boyle, David, “Alan Turing: Enigma’nın Şifresini Çözmek”, çev. Rumeysa Nur Ercan, Zeplin Yayınevi, 2018.

Britannica, “Enigma: German code device”, Erişim 01 Mart 2024, https://www.britannica.com/topic/Enigma-German-code-device 

Cox, Hayley, “Cracking stuff: how Turing beat the Enigma”, 28 Kasım 2018, Erişim 29 Şubat 2024, https://www.mub.eps.manchester.ac.uk/science-engineering/2018/11/28/cracking-stuff-how-turing-beat-the-enigma/ 

Hodges, Andrew, “Enigma”, çev. Zeynep Ünalan, Olasılık Yayınları, 2017.

BENZER MAKALE
Nasıl Standartlaştık? Metrik Sisteminin Tarihi

Nasıl Standartlaştık? Metrik Sisteminin Tarihi

Metrik sistemi, ilk olarak 1795 yılında Fransızlar tarafından tanıtılan ondalık tabanlı bir ölçüm sistemidir....

Semafordan Telegrafa Geçişte Haberleşme Tarihi

Semafordan Telegrafa Geçişte Haberleşme Tarihi

Telgraf kelimesi, Yunanca “uzak” anlamına gelen “tele” ve “yazar” anlamına gelen “grápheús”...

Tarihte Gerçekleştirilen Uzay Yolculukları

Tarihte Gerçekleştirilen Uzay Yolculukları

İnsanlar çağlar boyunca gökyüzünü incelemiş ve gökyüzünde görülen nesnelerin...

Türkiye'nin İlk İnsanlı Uzay Yolculuğu

Türkiye'nin İlk İnsanlı Uzay Yolculuğu

Millî Uzay Programı kapsamında en az bir Türk vatandaşının bilimsel çalışmalar yapmak üzere uzaya...

Cezeri'nin Filli Su Saati

Cezeri'nin Filli Su Saati

Modern mühendisliğin, robotik ve hidrolik bilimlerinin temelini 12. yüzyılda yaşamış Müslüman bilim...

Bir Saat Neden 60 Dakikadır?

Bir Saat Neden 60 Dakikadır?

Bir günde 24 saat ve bir saatte 60 dakika olmasının nedeni Mısırlıların ve Babillilerin günü bölme şekilleridir....

Unutulmuş Zaman Makineleri: Muvakkithaneler

Unutulmuş Zaman Makineleri: Muvakkithaneler

Muvakkitlerin çalışmalarını yürüttüğü yere ‘Muvakkithane’ denmekteydi. Osmanlı medeniyetinde...

Yedi Sayısının İlginç Tarihi

Yedi Sayısının İlginç Tarihi

Kainatta yedi tane olan ne var? Bu konu üzerinde düşünürsek yedilik sayma düzeninin nereden çıktığını...

Ortak Merkezli Küreler Kuramı

Ortak Merkezli Küreler Kuramı

Yunan filozofları, gezegenlerin hareketlerini rasyonel bir şekilde açıklamaya çalışarak astrolojinin ötesine...

Tamamlama ve Denkleştirme Kısayolu: Cebir

Tamamlama ve Denkleştirme Kısayolu: Cebir

Matematiğin hiçbir dalında cebirde olduğu kadar işlem ve anlam arasında ilişki yoğunluğu yaşanmaz. Bir cebirsel etkinliği...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER