Konya Bilim Merkezi İlimge

Budizm’in Kutsal Metinleri: Üç Sepet

 Raziye Betül Dikmen
 3 dk  1382

M.Ö. 6. yüzyılda yaşadığı kabul edilen Siddhartha Gautama’nın ortaya koymuş olduğu öğretilere dayalı olarak gelişen Budizm, bu gün dünyanın dört bir yanında mensupları bulunan ve yayılmaya devam eden bir inanç sistemidir. Siddhartha Gautama’nın bu dünyada aydınlanmaya ulaşmasının ardından Gautama, Buda olarak anılmaya başlanmıştır. Aydınlanmayı tecrübe ettikten sonra Buda, öğretilerini sözlü olarak aktarmış ve ölümünden sonra kendisinin yerine geçmesi için herhangi birini belirlememiştir. Bu durumda Buda’nın ölümünden sonra onun öğretilerini devam ettirecek olan ne bir metin ne de bir aktarıcı kalmıştır. Öğretileri doğru şekilde kaydetmek ve aktarmak için Buda’nın ölümü ardından, Buda’nın kurmuş olduğu Sangha teşkilatı üyeleri çalışmalar yapmıştır.


Buda’nın ölümünün hemen ardından onun öğretilerinin unutulmaması için yazıya geçirilmesinin gerekli olduğu kabul edilmiştir. M.Ö. 5. yüzyılda, Buda’nın öldüğü yıl içerisinde düzenlenen Racagraha Konsili’nde Budizm’in kutsal metinleri olan ilk iki metin tespit edilmiş, toplantıda bu metinlerin onaylanması ile Budist kutsal metin külliyatının temelleri atılmıştır. M.Ö. 383 yılında toplanan ve ikinci konsil olan Vaisali’de metin çalışmalarına devam edilmiş, Kral Aşoka zamanında yapılan üçüncü konsilde ise son metin olan üçüncü metin kutsal metin külliyatı içerisine dahil edilerek Budist kutsal metinleri tamamlanmıştır.

Budistlerin kutsal kabul ettikleri metinler Pali dilinde kaleme alınmış olan metinlerdir. Bu nedenle Budist kutsal metin külliyatı “Pali Kanon” olarak adlandırılmakta, ayrıca Pali dilinde üç sepet anlamına gelen “Tipitaka” (Sanskrit dilinde Tripitaka) şeklinde de bilinmektedir. Sepetin, metinlerin nesilden nesile, şifahi olarak aktarılmasında kullanılan bir araç olduğu sembolize edilmektedir. Budist kutsal metinleri olan bu üç sepet; Vinaya Pitaka, Sutta Pitaka ve Abhidhamma Pitaka’dan oluşmaktadır.


Vinaya Pitaka: “Davranış kuralları sepeti” olarak da adlandırılan Vinaya Pitaka, üç sepetin en eski metni olarak bilinmekte ve içerisinde manastırda yaşayan keşiş ve keşişelerin uymaları gereken kurallar yer almaktadır. Çünkü dinin temsilcileri olarak kabul edilen bu kişilerin yaşam tarzının Budizm’de önemli olduğu kabul edilmektedir. Keşişler için 227, keşişeler için 311 maddeden oluşan bu kuralların özünü oluşturan Pratimokşa’dır. Pratimokşa kurallarının; cinsel ilişkiden kaçınmak, hırsızlık yapmamak, cinayet işlememek, insanüstü gücü olduğunu iddia etmemek olduğu bilinmektedir.

Sutta Pitaka: “Bağ, ip” anlamına gelen sutta kavramı ile Budist öğreti ve insanlar arasındaki bağa işaret edilmektedir. Beş ana bölümden oluşan Sutta Pitaka içerisinde kısa kısa suttalar bulunmaktadır. Sutta Pitaka metninde Buda’nın temel öğretisi olan “dört temel hakikat” ve “sekiz dilimli yol” gibi özel ve pratik bilgiler de yer almaktadır. Ayrıca bizzat Buda’nın kendisine atfedilmesi nedeniyle Budist dini metinler içerisinde önemli bir yere sahip olan Sutta Pitaka, Buda’nın ilk vaazı olarak bilinen ve “Hikmet Yolu” olarak adlandırılan “Dharma-Chakra-Pravattana” metnini de içinde barındırmaktadır. Bununla beraber ahlaki ilkeleri içeren ve 423 beyitten oluşan “Dhammapada” bölümü de Budistler için önemli kabul edilen metinlerden biridir ve Sutta Pitaka içerisinde yer almaktadır.


Abhidhamma Pitaka: Mantıksal ve psikolojik analizlerin yer aldığı Abhidhamma Pitaka’da başta dört temel hakikat, sekiz dilimli yol ve anatma öğretilerine dair felsefi açıklamalar yer almaktadır. Kutsal metinlerin belirlendiği ilk konsülde Abhidhamma Pitaka’dan bahsedilmemiş olması güvenilirliği açısından bazı kuşkulara neden olsa da tüm Budistler tarafından kabul edilmektedir.

Pali Kanon olarak adlandırılan Budist kutsal metinleri tüm Budist ekoller tarafından kabul edilmekte ve kutsallığı ile ilgili herhangi bir şüphe bulunmamaktadır. Bu metinler dışında Budizm’in Mahayana ve Tibet ekollerinde Pali metinlerinin yorumlarından oluşan farklı metinlerin de kutsal metin olarak benimsendiği bilinmektedir.

#budizm #buda #kutsalmetin #tripitaka #üçsepet #palikanon
0
0
0
Kaynakça

İnci, Salih. “Budizm”. Dinler Tarihi I-II. ed. Süleyman Turan - Mustafa Alıcı. 217-251. İstanbul: Lisans Yayıncılık, 2018.

Küçük, Abdurrahman vd. (ed.). Dinler Tarihi. Ankara: Berikan Yayınevi, 2018.

Yitik, Ali İhsan. “Budizm”. Dinler Tarihi El Kitabı. ed. Baki Adam. 351-379. Ankara: Grafiker Yayınları, 2015.

Arık, Durmuş. Dinler Tarihi Kavram Atlası I, Ankara: Gazi Kitabevi Yayınları, 2020.

“Abhidhamma Pitaka | Buddhist Canon | Britannica”. Erişim 05 Mayıs 2023. https://www.britannica.com/topic/Abhidhamma-Pitaka

“Pali Canon | Definition, Contents, & Facts | Britannica”. Erişim 05 Mayıs 2023. https://www.britannica.com/topic/Tipitaka

“Sutta Pitaka | Buddhist Literature | Britannica”. Erişim 05 Mayıs 2023. https://www.britannica.com/topic/Sutta-Pitaka

“The Buddhist Society”. Erişim 05 Mayıs 2023. https://www.thebuddhistsociety.org/page/scriptures-texts

“Vinaya Piṭaka | Buddhist canon | Britannica”. Erişim 05 Mayıs 2023. https://www.britannica.com/topic/Vinaya-Pitaka

BENZER MAKALE
Hristiyanlıkta İkon Anlayışı

Hristiyanlıkta İkon Anlayışı

Yunanca “eikon” sözcüğünden gelen ikon veya ikona, imge, simge, tasvir anlamlarına gelmektedir....

İstanbul Fener Rum Patrikhanesi

İstanbul Fener Rum Patrikhanesi

1054 yılında Hıristiyan kiliseler arasında yaşanan büyük ayrılığın ardından İstanbul'da Roma'dan bağımsız...

Mabedin Kurtuluş Bayramı Hanuka

Mabedin Kurtuluş Bayramı Hanuka

“Işık Festivali”, “Makkabi Bayramı” olarak da bilinen Hanuka, Yahudiler tarafından her yıl Kislev...

Evanjelizm ve Amerika Örneği

Evanjelizm ve Amerika Örneği

Evanjelizm’in Amerika’ya girmesi ve burada sağlam şekilde inşa edilmeye başlaması, İngiltere’de ortaya...

Ölmüş Ataların Geride Kalanları Ziyarete Geldiği Gün: Bon Festivali

Ölmüş Ataların Geride Kalanları Ziyarete Geldiği Gün: Bon Festivali

Obon olarak da adlandırılan Bon festivali, Japonya’da “ataları anma bayramı” olarak kutlanmaktadır. Bon...

Caynizm ve Ahimsa Prensibi

Caynizm ve Ahimsa Prensibi

Caynizm’in dünya üzerinde tanınması ve yaygınlık kazanmasında etkili olan en önemli inanç “ahimsa”...

Şiilik ve Ana İlkeleri

Şiilik ve Ana İlkeleri

Şia, Hz. Peygamber’in vefatından sonra Hz. Ali’nin nass ile halife oluğuna inanır ve imametin kıyamete kadar...

Son Akşam Yemeği Tablosunun Kökeni ve Evharistiya

Son Akşam Yemeği Tablosunun Kökeni ve Evharistiya

Leonardo da Vinci denilince akla gelen eserlerinden biri de hiç şüphesiz Milano’da Santa Maria delle Grazie...

Yahudi Aydınlanma Hareketi: Haskala

Yahudi Aydınlanma Hareketi: Haskala

Yahudiler yüzyıllar boyunca seçilmiş halk olmaları nedeniyle kendilerini her zaman diğer toplumlardan ayrı tutmuş...

Sathya Sai Baba Hareketi

Sathya Sai Baba Hareketi

Aziz Shirdi Sai Baba'nın reenkarnasyonu olduğu kabul edilen Sathya Sai Baba'nın, Hindistan'da başlattığı...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER