Konya Bilim Merkezi İlimge

Asch Uyum Deneyleri

 Azime Selin Ekici
 4 dk  232

Çoğunluğa ya da topluluğa uymak zorunda hissetmek, konformizm veya uyumculuk adıyla adlandırılır. Genellikle bu durum için sürü psikolojisi terimi kullanılmaktadır. Konformizm denildiğinde akıllara Solomon Asch ve Asch’ın sosyal baskının bir kişiyi bir duruma uyma konusunda ne ölçüde etkileyebileceğini araştırmak için yaptığı deneyler gelmektedir.

Solomon Asch, 1907 yılında Polonya’nın başkenti Varşova’da doğdu. 1920 yılında, 13 yaşındayken Amerika’ya göç etti. 1940’lı yıllarda, Hitler’in gücünün zirvesinde olduğu II. Dünya Savaşı’nın ilk yıllarında, Brooklyn Üniversitesi’nde psikoloji profesörü olarak görev yapmaktaydı. O zamanlarda çokça yaygın olan manipülasyon, beyin yıkama ve propaganda teknikleri üzerine yoğunlaştı. Bu minvalde kendi adıyla da bilinecek olan deneylerini gerçekleştirdi. Asch, 1950’lerde toplumsal baskının uyum üzerindeki etkilerini ortaya koyan deney serisiyle (Asch Uyum Deneyleri) meşhur oldu.


İnsanlar bir gruptaki diğer kişilere uymak için ne kadar ileri gidebilirler? Bir gruptaki herkes olayları sizden farklı görse gözlerinizden şüphe eder misiniz? Asch bu sorular ışığında sosyal psikolojide klasik bir deney olarak da kabul edilen çizgi muhakemesi görevinin açık bir cevabının olduğunu gösteren bir dizi deney tasarladı. Tasarlanan deneyler aslında oldukça basitti.

Asch, uyumu incelemek için ABD’deki Swarthmore College’dan 50 erkek öğrenciyi bir görme testine tabii tuttu. Çizgi muhakemesi görevinde deneyden habersiz bir katılımcıyı, deneyi bilen 7 işbirlikçi öğrencinin bulunduğu odaya koydu. Deneyi bilen işbirlikçiler verecekleri tepkinin ne olduğu üzerinde anlaşmışlardı. Ardından hepsine üstünde siyah dikey çizgilerin olduğu bir kart gösterdi. Gördükleri çizgileri karşılaştırmalarını istedi. Fakat yapılan görme testi değil, bir psikolojik deneydi.

Sorular şu şekildeydi: Sol tarafta verilen çizgi ile sağ taraftaki çizgilerden hangisi ile eşit boydadır?


Başlangıçta tüm katılımcılar doğru cevapları verdi. Fakat birkaç turdan sonra işbirlikçiler yanlış cevaplar vermeye başladı. Deneyden habersiz katılımcı daima son cevabı veriyordu. Gruptaki arkadaşlarının ise yanlış cevaplar verdiğini bilmiyordu. Toplam 18 deneme yapıldı. İşbirlikçiler 12’sinde yanlış cevaplar verdi. Asch her katılımcının çoğunluğun görüşüne kaç kez uyduğunu ölçtü. Deneyin sonucunda ise açıkça görülen farklı uzunluklardaki çizgileri kıyaslama konusunda yanlış yargıları olan kişiler, katılımcıların yani deneklerin üzerinde baskı oluşturduğu ortaya çıktı. Denekler çoğu kez baskın görüşten yana taraf olmuştular. Ortalama olarak katılımcıların %35’i çoğunluğa uydu. 12 kritik deneme boyunca katılımcıların yaklaşık %75’i en az bir kez uymuş, %25’i ise hiç uymamıştı. Asch’ın yapmış olduğu bu deneyde deneklerin çoğu doğruyu değil, uyumu seçti.

Katılımcılar neden bu kadar kolay uyum sağlamışlardı?

Deneyden sonra katılımcılar ile görüşüldüğünde çoğu uyumlu cevaplarına gerçekten inanmadığını fakat alay edilmekten veya tuhaf görünmekten korktukları için çoğunluğa uyduğunu söyledi. Birkaç kişi ise çoğunluğun cevabının doğru olduğuna inandığını söyledi. Deneyden de görüldüğü üzere insanlar iki ana nedenden dolayı uyum göstermektedirler:

1.Çoğunluğa uymak istedikleri için

2.Çoğunluğun kendilerinden daha bilgili olduğuna inandıkları için

Uyum davranışı göstermenin ana nedenlerinden birisi de özgüven eksikliğidir. Katılımcının ifadesiyle, herkesin aynı doğruda birleşmesi kişide yanlış düşündüğü hissi uyandırır. Uyumun diğer bir nedeni ise başkalarının gözünde iyi görünmektir. Etraftaki insanlar tarafından kabul edilme arzusundan dolayı aykırı konuma düşmek istenmemektedir.

Çalışmanın sınırlılığı tek tip örneklem kullanılmasındadır. Katılımcıların tamamı aynı yaş gruba mensup erkek öğrencilerden oluşmaktadır. Bu da çalışmanın sonuçlarının kadınlara ya da daha yaşlı insan gruplarına genellenemeyeceği anlamına gelmektedir. Deneydeki bir başka sorun ise deneyin uygunluğunu ölçmek için yapay bir görev kullanılmasıdır, çizgi uzunluğunu ölçmek. Cevabın açıkça görülebildiği durumlarda uyum gösterme davranışının ne ölçüde olacağı bu deneyde ortaya konmamaktadır.

Asch bu deneyinin sonuçlarını 1955 yılında yayınlamıştır. Alanında yapılan ilk çalışma olması sebebiyle meslektaşları onun deneyinden etkilenmiştir. Bir zamanlar Asch’ın asistanı olan Stanley Milgram ise bu uyum deneylerinin başka bir versiyonu olan “itaat deneyleri”ni yapmıştır. Asch ve diğer meslektaşlarının da fark ettiği şey, çoğunluğa uymayı büyük ölçüde azaltmak için gerçekleri söyleyen tek bir kişi olması bile yeterlidir.

#aschdeneyi #sürüpsikolojisi #konformizm #uyumluluk #solomonasch
0
0
0
Kaynakça

Larsen, Knud S. “Conformity in the Asch experiment”. The Journal of Social Psychology 94/2 (1974), 303-304. https://doi.org/10.1080/00224545.1974.9923224

Mcleod, Saul. “Solomon Asch Conformity Line Experiment Study - Simply Psychology”, Erişim 03 Kasım 2022. https://www.simplypsychology.org/asch-conformity.html, https://www.simplypsychology.org/asch-conformity.html

“Asch Conformity Experiment - YouTube”. Erişim 09 Eylül 2023. https://www.youtube.com/watch?v=TYIh4MkcfJA&t=11s

Psycnet, “Group forces in the modification and distortion of judgments.” Erişim 08 Eylül 2023. https://psycnet.apa.org/record/2004-16341-016

Verywell Mind. “Meet the Social Psychologist Behind the Conformity Experiments”. Erişim 08 Eylül 2023. https://www.verywellmind.com/solomon-asch-biography-2795519


BENZER MAKALE
Simgesel Etkileşimcilik ve Toplumsal Benlik

Simgesel Etkileşimcilik ve Toplumsal Benlik

Toplum düzeyinde “şey”lere yani yaşam döngüsünde karşımıza çıkan nesnelere anlam...

Çatışma Kuramı ve Eşitsizlikler Arenası Toplum

Çatışma Kuramı ve Eşitsizlikler Arenası Toplum

Bireylerin bir araya gelerek oluşturduğu aktif yapı toplum olarak tanımlanır. Bu sosyal yapı birtakım dinamikler ile bir...

Konyalı Hıristiyanlar ve Marunilik

Konyalı Hıristiyanlar ve Marunilik

Maruni cemaatinin kurucusu Aziz Marun’dur. 4. yüzyılın ortalarında Suriye'de doğan Marun, davet çalışmalarıyla...

D’Hondt Sistemi

D’Hondt Sistemi

D'Hondt sistemi, seçimlerde kullanılan seçim yöntemlerinden biridir. Bu sistem, birçok ülkede,...

Etruria Bölge Halkı: Etrüskler

Etruria Bölge Halkı: Etrüskler

Etrüskler, M.Ö. 9. yüzyılda Tiren Denizi'nin kuzeyindeki Etruria bölgesinde, bugünkü...

Kültür Endüstrisi: Kültürel Üretim ve Tüketimin Yeni Yüzü

Kültür Endüstrisi: Kültürel Üretim ve Tüketimin Yeni Yüzü

Kültür endüstrisi, sanat, edebiyat, film, müzik, yayıncılık, tiyatro gibi alanlarda üretilen ve...

Kültürel Eleştiri ve Toplumsal Dönüşümün Kaynağı: Frankfurt Okulu

Kültürel Eleştiri ve Toplumsal Dönüşümün Kaynağı: Frankfurt Okulu

Frankfurt Okulu'nun kökenleri, 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi'nde Max Horkheimer önderliğinde...

Biz ve Onlar: Toplumsal Kimlik Kuramı

Biz ve Onlar: Toplumsal Kimlik Kuramı

Herkesin tuttuğu bir takım, desteklediği bir ideolojik grup veya benzeri bir oluşum vardır. Peki kendinizi bu oluşumlarla...

Planlanmış Davranış Teorisi

Planlanmış Davranış Teorisi

Birey davranışları uzunca zamandır çözmeye ya da anlamlandırmaya çalıştığımız bir olgudur. Toplumu doğru...

Gösterişçi Tüketim

Gösterişçi Tüketim

Kişinin çevresine statüsünü göstermek veya satın aldıklarıyla itibar kazanmak amacıyla yaptığı...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER