Konya Bilim Merkezi İlimge

Tarihi Bir Vesika: Kartpostal

 Azime Selin Ekici
 2 dk  276

Bugün artık kullanımı neredeyse unutulmuş olan kartpostallar, 19. yüzyıldan başlayarak 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar önemli bir iletişim, tanıtım, gündem/algı oluşturma aracı olarak kullanılmıştır. Öğrenme arzusu ve ticari amaçlı olarak bu dönemde Amerika’dan Rusya’ya, İngiltere’den Japonya’ya, Paris’ten İstanbul’a kadar elden ele dolaşmışlardır. Türkçeye Fransızca ‘carte postale’ kelimesinden geçmiş olan kartpostal sözcüğü Türk Dil Kurumu tarafından da ‘genellikle dikdörtgen biçiminde ince kartondan yapılmış, bir yüzü resimli, zarflı veya zarfsız gönderilen posta kartı’ olarak tanımlanmaktadır.

İlk kartpostalların bir yüzünde desen kullanılırken 1891 yılından itibaren bu desenlerin yerini fotoğraflar almaya başlamıştır. Fotoğrafın pahalı ve profesyonel bir iş olduğu bir devirde, onu herkes tarafından ulaşılabilir hale getiren bu değişim, kartpostallara olan ilgiyi büyük ölçüde artırmıştır. Aslında uzun bir geçmişe dayanan kartpostal tarihinin, Osmanlı Devleti’nin de katılımcısı olduğu 1893 Chicago Dünya Sergisi’yle başladığı söylenebilir. Bu tarihte ABD’de posta teşkilatı aracılığıyla yayıncılara ilk kez bir sentlik kartpostalları (Penny postcard) basma izni verilirken, Osmanlı İmparatorluğu’nda da bundan sadece iki yıl sonra, Avusturya-Macaristan uyruklu Max Fruchtermann, panoramaların yanı sıra gündelik hayat, insan portreleri ve siyasi olayları da içeren ilk kartpostal serisini basıma sunmuştur.


Günümüzde haberleşme ve iletişim aracı olmaktan çıkıp geçmişin belgeseli olarak önem taşıyan kartpostallar ait olduğu dönemin; sosyal, tarihsel, kültürel, sanatsal yaşamına ilişkin görsel zenginlik sayılabilecek anlamlı bilgilere ev sahipliği yapan ve tarihe ışık tutan kültürel değerler taşıyıcısı olarak önemli bir bilgi kaynağıdır. Kartpostallar aynı zamanda yitirilen bazı meslek grupları ile o dönemin sosyal yaşantısını, kentsel değişimini ve gelişimini de gözler önüne sermektedir. Osmanlı da, İstanbul başta olmak üzere pek çok şehrinde kartpostal editörlüğü yapan kişiler bulunmaktaydı. Farklı meslek dallarından olan insanlar aynı zamanda editörlük ile de uğraşmaktaydılar. Editörlüğün o dönemde yaygın olması bu işin önemli bir sektör haline geldiğini göstermektedir. Mesela eskiden büyük bir alışveriş mağazası olan Bortoli Kardeşler’in sahip olduğu “Au Bon Marche” mağazasının İzmir ve İstanbul şubesi o dönemde kartpostal basan bir yer haline gelmiştir. 

Her zaman kartpostallara olumlu bakılmamıştır. Bazen de genel ahlaka aykırı tasvirler içerdikleri için yasaklanması gereken zararlı yayınlar kategorisine de alınmışlardır.  Geçmiş zamanın ruhunu, bilgisini, yaşanmışlığını, hafızasını ve izlerini en net taşıyan vesika olarak kartpostallar da duygu taşıyan belgelerdendir.

#Kartpostal #Basım ve yayın #iletişim
0
0
0
Kaynakça

Kasap, Ayşe. “İletişim Aracından Bilgi Kaynağına Kartpostallar”. Kütüphane, Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi 3/1 (2022),44-59.

Öztunç, H. Baha. “Osmanlı Devleti’nde Kartpostal Kullanımı ve Yasaklı Kartpostallar”. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi TAED-67 (2020), 541-561.

Ekim, Zeynep Emel. “Yedikule Tarihini Kartpostallardan Temaşa Etmek”. Derin Tarih Dergisi, 126-129. https://www.derintarih.com/maziye-bir-nazar/yedikule-tarihini-kartpostallardan-temasa-etmek/


BENZER MAKALE
İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

Hemen hemen her erkeğin dolabında bulunan özel günlerde ya da işe giderken tercih ettiği kravatın tarihi M.Ö....

Baharın Habercisi Adonis Miti

Baharın Habercisi Adonis Miti

Yunan mitolojisinde “Adonis Miti” olarak bilinen, doğadaki ölüm ve yenilenmeyi sembolize ettiği kabul...

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Birbirine dolanan siyah ve beyaz iki yarım dairenin, her iki tarafında zıt renklerden bir nokta bulunan Yin-Yang sembolü...

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Maviyi yaygın bir renk olarak düşünmek doğaldır. Mavi, gökyüzü ve okyanus ile ilişkilendirilir....

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Barok kelimesi Portekizce “tam yuvarlak olmayan şekilsiz inci” anlamına gelen “barroco” kelimesinden...

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Vatikan, 44 hektarlık bir yüz ölçümüne sahip olması nedeniyle dünyanın en küçük...

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Samarra Ulu Camii, Irak'ın Samarra şehrinde bulunmaktadır ve Sâmerrâ 'da bulunan en önemli tarihi...

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Hurma palmiyesi olarak bilinen büyük bir ağaçta yetişen hurma dünyanın en tatlı meyvelerinden biridir....

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

“Ankh” sembolü, “yaşamın haçı, hayatın sembolü” olarak bilinmekte ve düz bir...

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

Bishwa Bengalce "dünya", ijtema ise Arapça 'içtima' yani "toplantı" anlamına gelir. "Dünya...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER