Konya Bilim Merkezi İlimge

Romanesk Mimari: Tarihçesi, Özellikleri ve Örnekleri

 Ayşe Ovalı
 6 dk  278

Romanesk mimari dendiğinde yüksek yuvarlak kemerler, masif taş ve tuğla işçiliği, küçük pencereler, kalın duvarlar ve İncil’den sahneleri tasvir eden resim ve heykellere ev sahipliği yapan binalar akla gelir. Bu yapıların çoğu günümüzde turistik cazibe merkezleri veya ilginç tarihi binalar olsa da bir zamanlar inanılmaz bir güce ev sahipliği yapmışlardı: Bu heybetli mimari tarzı, Orta Çağ Avrupa’sındaki kiliselerin ve siyasi binaların çoğunu oluşturuyordu. Her ne kadar sade ve baskın olsa da Romanesk mimarinin amacı izleyicisini korkutmak ve ona ilham vermekti.

Kısa Tarihçe

Roma İmparatorluğu’nun çöküşü yerini Karanlık Çağlara bırakırken ilk Hıristiyan kilisesi ve onun siyasi savunucuları, Orta Çağ Avrupa’sının dizginlerini ele geçirdi ve böylece Romanesk üslup doğdu. Roma mimarisinden, Bizans sanatından ve İsa’nın hayatıyla ilgili İncil’deki hikâyelerden yararlanan Romanesk kiliseler ve kaleler, Orta Çağ manzarasına hâkim oldu. Romanesk mimarlık tarihinde dikkate alınması gereken hususlar şunlardır:

Erken Romanesk mimari, iki farklı hükümdarın üsluplarından etkilenmiştir. Birincisi, adını 8. ve 9. yüzyıllardaki Kutsal Roma İmparatoru Şarlman’dan alan Şarlman stili iken, ikincisi olan Otto stili adını Şarlman’ın Sakson haleflerinden biri olan Büyük Otto’dan alır. Her iki stil de Bizans İmparatorluğu’nun yanı sıra Yunan ve Roma mimarisinden de büyük ölçüde ödünç alınmıştır. Bu temel etkiler erken Romanesk dönemin temelini atmıştır.


Bazı Hıristiyanlar yüzyıllardır keşiş olarak hayatlarını sürdürürken manastır tarikatlarının sayısı 10. yüzyılın sonundan 11. yüzyıla kadar büyük ölçüde arttı. Sistersiyen, Benedikten, Fransisken ve diğer Katolik kardeşliklerin artan yaygınlığı, Batı Avrupa coğrafyasının manastırlar ve katedrallerle dolmasına yol açtı. Manastır tarikatları İspanya’dan Sicilya’ya ve İskandinavya’ya yayıldıkça, onları barındıran Romanesk manastır yapıları da yayıldı.

Haçlı Seferleri ve kaleler de Romanesk mimariye katkıda bulundu. Ortaçağ Avrupa’sının sürekli iç çatışmaları, Hıristiyan haçlıların ‘Kutsal Topraklar’daki Müslüman savaşçılara karşı verdiği savaş, heybetli ve etkileyici Orta Çağ sanat ve mimarisini gerektiriyordu. Bu nedenlerden dolayı Romanesk kilise mimarisi kısa sürede siyasi dünyaya yayıldı. Bu döneme ait kalelerin çoğu, Avrupa coğrafyasında hâlâ dimdik ayakta durmaktadır.

12. yüzyıldan itibaren Romanesk tasarım Gotik stile dönüşmeye başladı ve sonunda Gotik mimari 13. yüzyılda Avrupa kıtasında Orta Çağ mimarisine hâkim oldu. Gotik binalar, önceki hareketin birçok özelliğini ödünç aldı ancak daha süslü, daha estetik ve karmaşık motiflerle Rönesans’ın temelini attı. Son zamanlarda Romanesk mimari, 19. ve 20. yüzyılların, özellikle Britanya ve Amerika Birleşik Devletleri’nin mimarlarına, tarzın yeniden canlandırılması konusunda ilham verdi.


Romanesk Mimarinin 3 Özelliği

Romanesk binalar sade olabilir, ancak mimari özellikleri göz önüne alındığında hayranlık uyandırıcı olmaya devam etmektedirler. Onların en dikkat çekici özelliklerinden şu üçü ön plana çıkmaktadır:

1. Heybetli boyut: Bu mimari tarzın öngördüğü devasa binalar korkutmak ve ilham vermek içindir. Sekizgen kuleler göğe doğru uzanmakta ve taş payandalar kalın duvarlara daha fazla çevre sağlamak için binalara doğru girmektedir. Tüm bu sonsuzluk, Romanesk sanat tarzında İsa’nın doğumundan Kıyamet Günü’ne kadar İncil’den sahneleri tasvir eden küçük vitray pencerelerle tezat oluşturan bir eser oluşturmaktadır.

2. Katedral kat planları: Romanesk katedrallerin çoğu, Latin haçının haç şeklindeki kat planlarına göre çizilmiştir. Bu şemalar binanın birçok bölümünü arkaik isimlerle tanımlıyordu: Apsis (genellikle dini sanatın yer aldığı oditoryumun önündeki kubbe veya yarım kubbe), ambulatuvar (bir yürüyüş yolu), timpan (genellikle bir heykeli çevreleyen, kapı veya pencerenin üzerinde yer alan yarım daire biçimli bir alan), transept (bir katedralin, bir haç oluşturmak üzere ayaktan geçen yatay bölümü) ve Orta Çağ kilise hizmetlerinde belirli amaçları yerine getirmek için gereken diğer alanlar. İncil’den sahneleri tasvir eden Romanesk heykeller bazen daha büyük bir saygı duygusunu teşvik etmek için duvarlara da kazınmıştır.

3. Yuvarlak tonozlu kemerler: Romanesk ve Gotik mimari arasındaki belki de en dikkate değer ayrılma noktalarından biri, Romanesk tarzının yuvarlak kemerleridir. Bu mimari tarzın uzun koridorları genellikle yarım daire biçimli beşik tonozlarla çevrelenir. Gotik mimarlar, bazen nervürlü tonoz olarak da adlandırılan sivri kemerleri tercih ederek bu Romanesk özellikten ayrıldılar. Her durumda bu kavisli veya ardışık kemerler, antik Roma’da uyumlu sütunlarla destekleniyordu.

Romanesk Mimarinin 6 Örneği

Orta Çağ’da Britanya’dan Belçika’yı geçerek tüm Avrupa’ya uzanan Romanesk binaların en dikkat çekici yapılarından bazıları şunlardır:

1. Moissac Manastırı: Bu Benedikten manastırı Fransa’nın güneyinde yer almaktadır. Peygamber Yeremya’nın ve diğer İncil karakterlerinin Romanesk heykelleriyle tanınır.

2. Durham Katedrali: İngiltere’deki bu katedral, her ne kadar daha sonra Gotik öğelerle zenginleştirilmiş olsa da ülkenin en büyük Romanesk anıtlarından biridir.

3. Eğik Pisa Kulesi: Bu ünlü, eğimli İtalyan yapısı aslında Pisa Katedrali’nin çan kulesidir. İtalya’nın Toscana kentinde, Floransa yakınında bulunan kemerli yuvarlak kemerler, Romanesk dönemi simgelemektedir.

4. Autun Katedrali: Bu Fransız katedrali, Romanesk çağın hac yollarından geçen pek çok ruhani arayışçı için bir kutsal emanet (İsa’nın ve havarilerinin yaşamları ve zamanlarına ait olduğu iddia edilen kutsal emanetlerin evi) olarak kabul edilmekteydi.

5. Sant’Ambrogio Bazilikası: Bu Milano bazilikası, St. Ambrose onuruna erken Lombard Romanesk tarzında tasarlanmıştır. Tuğla dış cephesi, dönemin diğer birçok binasında ortak olan taş işçiliğiyle tezat oluşturmaktadır.

6. Charlemagne Şapeli: Palatine Şapeli olarak da bilinen bu şapel, Almanya’nın Aachen kentinde inşa edilmiştir ve ziyaretçilerine, kökenlerinden en parlak dönemine kadar tüm Romanesk dönemin tarihi bir özetini sunmaktadır. Kralların taç giydiği ve İsa’ya tapınıldığı bir yer olan bu şapel, bu dönemin her alanında din ve siyasetin ne kadar iç içe geçmiş olduğunu hatırlatmaktadır.

#Romanesk Mimari #Tasarım #Mimari
0
0
0
Kaynakça

Bridge, Nicole, “Mimarlık 101”, Say Yayınları, 2022.

Erginöz, Murat Aykaç, “İlk Çağdan Günümüze Mimarlık ve Şehircilik Tarihi”, Arion Yayınları, 2021.

Masterclass, “Romanesque Architecture Guide: 6 Examples and Key Characteristics”, 24 Haziran 2021, Erişim 12 Ocak 2024, https://www.masterclass.com/articles/romanesque-architecture-explained#2wxDFWO6wSB0NScZtv5cGn 

BENZER MAKALE
İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

Hemen hemen her erkeğin dolabında bulunan özel günlerde ya da işe giderken tercih ettiği kravatın tarihi M.Ö....

Baharın Habercisi Adonis Miti

Baharın Habercisi Adonis Miti

Yunan mitolojisinde “Adonis Miti” olarak bilinen, doğadaki ölüm ve yenilenmeyi sembolize ettiği kabul...

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Birbirine dolanan siyah ve beyaz iki yarım dairenin, her iki tarafında zıt renklerden bir nokta bulunan Yin-Yang sembolü...

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Maviyi yaygın bir renk olarak düşünmek doğaldır. Mavi, gökyüzü ve okyanus ile ilişkilendirilir....

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Barok kelimesi Portekizce “tam yuvarlak olmayan şekilsiz inci” anlamına gelen “barroco” kelimesinden...

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Vatikan, 44 hektarlık bir yüz ölçümüne sahip olması nedeniyle dünyanın en küçük...

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Samarra Ulu Camii, Irak'ın Samarra şehrinde bulunmaktadır ve Sâmerrâ 'da bulunan en önemli tarihi...

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Hurma palmiyesi olarak bilinen büyük bir ağaçta yetişen hurma dünyanın en tatlı meyvelerinden biridir....

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

“Ankh” sembolü, “yaşamın haçı, hayatın sembolü” olarak bilinmekte ve düz bir...

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

Bishwa Bengalce "dünya", ijtema ise Arapça 'içtima' yani "toplantı" anlamına gelir. "Dünya...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER