Konya Bilim Merkezi İlimge

Osmanlı'da Kapı Tokmakları ve Gizli Mesajları

 Hatice Durak
 2 dk  1924

Kapı tokmakları ve halkaları sanat tarihimizde önemli bir yere sahip olan kıymetli kültür miraslarımızdandır. Bu önemli miras ilk olarak 19. yüzyılda Osmanlı toplumunda görülmeye başlanmıştır. Ancak günümüze ulaşmış olan bazı kapı tokmaklarının yapılış tarihinin, üslup olarak Selçuklu ve Beylikler dönemlerine kadar dayandığı eserler incelendiğinde açıkça görülmektedir.

O dönemin kapı tokmakları günümüzün kapı zili olarak değerlendirilebilir. Kapı tokmakları kapıya vurarak içerideki kişiye haber vermek için kullanılırken, kapı halkaları ise sadece kapıyı kapatmaya yaramaktaydı. Şekil olarak da birbirlerine benzemeleri nedeniyle tokmak ve halka birbiri ile karıştırılabilmektedir. Bunun yanında hem kapı halkaları hem de kapı tokmakları kendi içerisinde kullanım amacı, şekilleri, malzemeleri, kullanıldığı bölgeler ve yerler açısından farklılık arz etmekteydi.


Türkiye’de kullanılan kapı tokmaklarının tarihleri hakkında çok fazla bilgiye sahip olunmadığı için hangi döneme ait oldukları konusunda üzerlerinde yer alan tarihe itibar edilmektedir. Tarihi veriler incelendiğinde ise günümüze ulaşan en eski kapı tokmağı ise 13. yüzyıla ait olan Cizre Ulucami’nin ejderli kapı tokmağıdır.


Osmanlı kapı tokmakları aynı zamanda Osmanlı kültürünün ve zarafetinin de önemli bir simgesiydi. Öyle ki bazı kapı tokmakları sadece zil olarak imal edilmemiş; arkasına nice önemli anlamlar da gizlenmiştir.

Bu anlamlı tokmakların en önemlilerinden birisi aynı kapıda görülen iki tokmaklı kapı zilleridir. İki farklı boyuttaki kapı tokmağı, özellikle ev içindekilere mesaj göndermek söz konusu olduğunda anlam ve pratiklik açısından oldukça önem arz etmekteydi. Bunlardan sağda ve bazen daha yukarıda olanı tok ve kalın bir ses çıkarırdı. Bu tokmağı erkek misafirler kullanır ve ev sahipleri bir erkeğin kapıda beklediğini anlarlardı. Sol tarafta ve diğerine göre biraz daha aşağıda ve daha süslü olan tokmak ise tiz ve ince bir ses çıkarırdı. Bayanlar bu tokmağı kullanır, böylelikle evin hanımı rahat bir şekilde kapıyı açardı.


Bir diğer örneği ise tokmağa asılan ip sayesinde gelen misafire verilen mesajdı. Ev sahibi bir yere giderken tokmağa ip asar ve kendisi yokken ziyarete gelenlere 'evde yokum' mesajı verirdi. Asılan ip kısa ise gidilen mesafe yakın anlamına gelir. Evin sahibi uzun süre dönmeyecekse ipin en ucuna düğüm atarak mesajını vermiş olurdu. Ziyarete gelenler ise eğer yakından geliyorlarsa üst kısmına, uzaktan geliyorlarsa alt kısmına düğüm atardı. Misafir şehir dışında gelmişse de halkalı düğüm atardı.

#kapı tokmağı #kültür #kapı halkası
0
0
0
Kaynakça

Çal, Halit. “Osmanlı Kapı Halkaları ve Kapı Tokmakları.Pdf”. Erişim 13 Aralık 2022. https://www.academia.edu/29642287/Osmanl%C4%B1_Kap%C4%B1_Halkalar%C4%B1_ve_Kap%C4%B1_Tokmaklar%C4%B1_pdf

Ergil, Leyla Yvonne. “10 Life Hacks from the Ottomans”. Daily Sabah. 20 Mayıs 2021. Erişim 13 Aralık 2022. https://www.dailysabah.com/turkey/expat-corner/10-life-hacks-from-the-ottomans

Yitik Miras. “Osmanlı’da Kapı Tokmakları”, 11 Eylül 2014. https://turkiyekayipkulturhazineleriniariyor.wordpress.com/2014/09/11/osmanlida-kapi-tokmaklari/

Star.com.tr. “Osmanlı’dan miras ‘kapı tokmakları’: Her birinin anlamı başka | STAR”. Erişim 13 Aralık 2022. https://www.star.com.tr/kultur-sanat/osmanlidan-miras-kapi-tokmaklari-her-birinin-anlami-baska-haber-1625283/


BENZER MAKALE
İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

Hemen hemen her erkeğin dolabında bulunan özel günlerde ya da işe giderken tercih ettiği kravatın tarihi M.Ö....

Baharın Habercisi Adonis Miti

Baharın Habercisi Adonis Miti

Yunan mitolojisinde “Adonis Miti” olarak bilinen, doğadaki ölüm ve yenilenmeyi sembolize ettiği kabul...

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Birbirine dolanan siyah ve beyaz iki yarım dairenin, her iki tarafında zıt renklerden bir nokta bulunan Yin-Yang sembolü...

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Maviyi yaygın bir renk olarak düşünmek doğaldır. Mavi, gökyüzü ve okyanus ile ilişkilendirilir....

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Barok kelimesi Portekizce “tam yuvarlak olmayan şekilsiz inci” anlamına gelen “barroco” kelimesinden...

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Vatikan, 44 hektarlık bir yüz ölçümüne sahip olması nedeniyle dünyanın en küçük...

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Samarra Ulu Camii, Irak'ın Samarra şehrinde bulunmaktadır ve Sâmerrâ 'da bulunan en önemli tarihi...

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Hurma palmiyesi olarak bilinen büyük bir ağaçta yetişen hurma dünyanın en tatlı meyvelerinden biridir....

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

“Ankh” sembolü, “yaşamın haçı, hayatın sembolü” olarak bilinmekte ve düz bir...

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

Bishwa Bengalce "dünya", ijtema ise Arapça 'içtima' yani "toplantı" anlamına gelir. "Dünya...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER