Konya Bilim Merkezi İlimge

Kâbe’nin Altın Oluğu: Mîzâbü’r-Rahme

 Hatice Durak
 4 dk  181

İslam’ın doğduğu topraklar olan Mekke’nin kalbinde yer alan Kâbe, Müslümanların kıblesi olması bakımından önemlidir. Yüzyıllardır milyarlarca Müslümanın bağlılığını ve hayranlığını kazanmış bu kadim yapının bir parçası olan altın oluk, zengin ve anlamlı bir tarihe sahiptir.

Oluk kelimesinin Arapçadaki karşılığı mes‘ab veya mîzâb olarak karşımıza çıkmaktadır. Mîzâb kelimesinin ise Arapçaya Farsçada “akmak” anlamında kullan bir kelime vasıtası ile geçtiği tahmin edilmektedir. Bu yapı için Türkçede her ne kadar oluk kelimesi kullanılıyor olsa da Arapçada yaygın olarak mîzâbü’l-Kâ‘be ve mîzâbü’r-rahme tabirleri kullanılmaktadır.

Altın oluk, Kâbe’nin kuzeybatı duvarının üst tarafını ortalayacak şekilde konumlandırılmıştır. Yapılış amacı ise; yağmur yağdığında Kâbe’nin tavanındaki suyun, oluğun altında kalan Hicr-i İsmail’in çevrelediği alana akarak tahliye edilmesini sağlamaktır. Altın kaplamalı ahşaptan yapılmıştır ve 2,58 metre uzunluğunda, 0,25 metre genişliğinde, 0,16 metre yüksekliğindedir. Oluğun kaplanmasında altının tercih edilmesi, Müslümanların en kutsal mekânı olan Kâbe'ye duydukları derin saygı ve hürmet dolayısıyladır.

Kâbe, Hz. İbrahim tarafından ilk inşa edildiğinde üstü açık bir şekilde bırakılmış; Hz. Peygamber’in dördüncü kuşaktan dedesi olan Kusay, Kâbe’nin yeniden inşasında açık olan bu çatıyı hurma ve ağaç dalları ile örtülmüştür. Mekke’nin yönetiminin Huzaa kabilesinden Kureyş kabilesinin eline geçtiğinde Kâbe tekrar bir inşa ve onarım sürecinden geçmiştir. Hz. Peygamber’in otuz beş yaşlarında olduğu dönemde ise Kâbe’nin üzeri yine açık bir vaziyetteydi. Kureyşliler tarafından Kâbe bir tavan ile kapatıldığında üzerine bir oluk yapılma ihtiyacı doğdu. Böylece Kâbe bir bina halini almış oldu.


Sonraki süreçlerde Kâbe’nin farklı dönemlerde pek çok sefer tadilata uğraması, binaya sonradan eklenen yapıların da tekrar onarılmasına sebep oldu. Kimi dönemlerde ise oluk tamamen değiştirildi. Zira dönemin bazı hükümdarları, Kâbe’ye gösterdikleri hürmet ve kıymet sebebiyle yeni oluklar imal ettirerek bunları hediye olarak Mekke’ye göndermişlerdir.

Oluğun yeri Kâbe’yi genişletmek ve yeniden inşa etmek isteyen Abdullah b. Zübeyr tarafından 684 yılında değiştirilmiş, 693 yılında ise Emevî valisi Haccac bin Yusuf es-Sakafi tarafından eski yerine konulmuştur. Bu dönemlerde Kâbe’nin duvarına eklenen oluk, yapı malzemesi olarak günümüzdeki şeklinden farklı bir biçimdedir. Zira bu döneme kadar altın oluk için kullanılan yapı malzemesi ahşap olup herhangi bir dış kaplamasının olmadığı bilinmektedir. Günümüzdeki altın malzemeli yapısına en fazla benzeyen ilk şekli, Emevi halifelerinden Velid b. Abdülmelik’in verdiği bir emirle, dönemin Mekke valisi olan Halid b. Abdullah tarafından yaptırılmıştır. Kimi dönemlerde ise bazı halifeler, melikler ve bazı önemli şahıslar tarafından gönderilen olukların gümüş kaplama oldukları ve belli bir dönem kullanıldıkları da kaynaklarda geçmektedir. Bunun en kayda değer örneği ise Osmanlı padişahlarından Kanuni Sultan Süleyman’ın 1553 yılında, gümüş levha kaplı bir oluğu Mekke’ye göndererek eski oluğu muhafaza etmek amacıyla İstanbul’a getirtmesidir. Kanuni’nin gönderdiği gümüş oluğun uzun bir müddet Kâbe’nin duvarında kalması, yaklaşık yüz yıl boyunca bu oluğun “gümüş oluk” olarak adlandırılmasına sebep olmuştur. Sonraki padişahlar tarafından gönderilen altından imal edilmiş olukların tekrar kullanılır hale gelmesi ile birlikte oluk yeniden “altın” unvanına kavuşmuştur. Altın oluğun günümüzde kullanılan son şeklinin ise Sultan Abdülmecid tarafından 1856 yıllarında, eskiyen oluğun yerine koyulması için gönderilen oluk olduğu bilinmektedir.

Kâbe Müslümanlar için daima kıymet verilen ve hürmet gösterilen bir yapı olmuştur. Ancak bu kıymet ve hürmet sadece Kâbe’nin binası yahut yapısı ile sınırlı kalmayarak ona ait olan yapılar için de söz konusu olmuştur. İslam tarihinin ilk dönemlerinden itibaren Müslümanlar ve Müslüman yöneticiler tarafından bu teveccühe mazhar olmuştur ve olmaya devam etmektedir.

#kabe #altınoluk #mekke #mîzâbü’l-Kâ‘be
0
0
0
Kaynakça

Alarabiya, “تعرف على قصة ومواصفات أصغر قطعة في الكعبة المشرفة”. (Kutsal kabedeki en küçük parçanın hikayesini öğrenin) Erişim: 19 Kasım 2023. https://www.alarabiya.net/saudi-today/2018/11/19/

Çobanoğlu, Ahmet Vefa. “Sultan I. Ahmed Devrinde Kâbe’nin Tamiri”. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi 12 (1993-1994), 37-38.

Özel, Ahmet. “Altın Oluk”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/537-538. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.



BENZER MAKALE
Hristiyanların Endülüs’ü Geri Alma Projesi: Reconquista

Hristiyanların Endülüs’ü Geri Alma Projesi: Reconquista

718 yılında başlayan ve yaklaşık sekiz asır boyunca devam eden, 1492 yılında Gırnata’nın işgal edilip Endülüs...

Müslümanlarla Mekkeli Müşrikler Arasındaki İkinci Savaş: Uhud Gazvesi

Müslümanlarla Mekkeli Müşrikler Arasındaki İkinci Savaş: Uhud Gazvesi

Uhud Gazvesi, Mekke müşriklerinin Medine’deki Müslümanları yok etmek amacıyla Bedir’in ardından...

Roma'nın Yıkılışının İlk Adımı Ecnadeyn Savaşı

Roma'nın Yıkılışının İlk Adımı Ecnadeyn Savaşı

Suriye, Mısır, Filistin ve Ürdün bölgelerinin Müslümanlar tarafından fethinin ilk adımı...

Erdemliler Topluluğu: Hilfü’l-Fudûl

Erdemliler Topluluğu: Hilfü’l-Fudûl

Cahiliye Dönemi’nde Mekke'de bozulan asayişi temin etmek adına bir araya gelinerek kurulan topluluğa Hilfü’l-Fudûl...

Arapları Şirke Götüren Kişi: Amr bin Luhay

Arapları Şirke Götüren Kişi: Amr bin Luhay

Amr B Luhay, putları Hicaz bölgesine getirerek, Araplara putperestliği öğreten kişi olarak bilinir. Bazı rivayetlere...

İslam Devletlerinde Haberleşme: Berid Teşkilatı

İslam Devletlerinde Haberleşme: Berid Teşkilatı

Haberleşme ihtiyacı insanlık var olduğundan beri mevcuttur. Bu ihtiyacı gidermek amacıyla insanlar ilk çağlardan...

Osmanlı Devleti’nde Medrese Geleneği

Osmanlı Devleti’nde Medrese Geleneği

İslam topraklarında ortaya çıkmış olan medrese geleneği, İslam eğitim sisteminin temel kurumudur. Sözlükte...

Heterodoks Yapılanma: Karmatiler

Heterodoks Yapılanma: Karmatiler

Şii Karmati Devleti tarafından 929-930 yıllarında Mekke şehri ele geçirilmiş ve yağmalanmıştır. Karmati oluşumları...

Olağanüstü Vergilendirme: Avarız

Olağanüstü Vergilendirme: Avarız

Avarız, arıza kelimesinin çoğuludur. Kelime; kaza, bela, beklenmedik engel manasına gelir. İkincil anlam olarak olağanüstü...

Güney İtalya'da İslam: Sicilya Emirliği

Güney İtalya'da İslam: Sicilya Emirliği

İtalya Yarımadasından bir boğazla ayrılan Sicilya Adası, Müslümanlar tarafından 827 yılında ele geçirilmiştir....

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER