Konya Bilim Merkezi İlimge

Roma'nın Yıkılışının İlk Adımı Ecnadeyn Savaşı

 Abdusselam Sarı
 5 dk  232

Hz. Muhammed’e gelen vahyin ardından dünya tarihinin seyri daha önce benzeri görülmemiş şekilde kökten değişti. İslam, siyasi birlikten ve askeri kabiliyetten uzak, ne Romalıların ne de Sasanilerin işgal etmeye tenezzül ettiği, neredeyse unutulmuş olan Arap Yarımadası’nda hızla yayıldı. Hz. Muhammed, siyasî birliğini sağlamış bir lider olarak değil, dinini tebliğ etmeyi tamamlayan bir peygamber olarak vefat etti. Siyasi birliği tamamlamak ise onun ilk halifesi Hz. Ebu Bekir’e düştü. Arap Yarımadası’nın güvenliği sağlandıktan hemen sonra Müslümanlar, dönemin en güçlü ve yaşanılabilir dünyanın neredeyse tamamına hakim iki devlet olan Roma ve Sasani İmparatorluklarıyla aynı anda savaşa tutuştular. Çok kısa bir sürede kökleri binlerce yıla dayanan Sasani İmparatorluğu çöktü, Romalılar ise birkaç asır sürecek olan fetret dönemlerine girdiler.

Müslümanlarla, Romalıların ilk karşılaşması Mûte savaşında oldu. İmparator Herakleios, Sasanilerle yaptığı savaştan dönerken kendisine bağlı olan Gassânîlerin, Hz. Muhammed’in İslam’a davet için gönderdiği elçisini öldürdüklerini ve bunun üzerine Müslümanların bir ordu ile Gassânîlerin üzerine yürüdüklerini öğrenince ordusunu o yöne gönderdi. Yapılan çarpışmadan kesin sonuç elde edilemedi. Müslüman ordusu beklemedikleri kadar kalabalık olan Roma ordusundan imha olmadan kurtularak Medîne’ye geri döndüler. Bu olay üzerine Hz. Muhammed bir ordu kurarak Tebuk bölgesine bir sefer düzenledi. Ancak herhangi bir çatışma gerçekleşmedi. Hz. Muhammed’in vefatının ardından Hz. Ebu Bekir, halife oldu ve hem yönetimine karşı ayaklanan kabileleri bastırdı hem de Hz. Muhammed döneminde isyan etmiş kabileleri ve peygamber olduklarını iddia eden kişileri yenilgiye uğrattı. Böylece Arabistan bölgesinin siyasi birliğini sağlamış oldu.

Hz. Ebû Bekir, İslam topraklarında suhuleti sağlamasının ardından dışa yöneldi. İsyanları bastırmakla görevli olan Halid b. Velid’i Sasanilere; Amr b. Âs, Ebû Ubeyde b. Cerrâh, Şürahbîl b. Hasene ve Yezid b. Ebû Süfyân’ı ise Romalıların üzerine sevk etti. Müslümanların Roma topraklarına girmesinin ardından bölgede küçük çaplı çarpışmalar gerçekleşti. Sahabîler arasında siyasi ve askeri dehasıyla tanınan ve daha sonra Mısır fatihi olacak olan Amr b. As, ordusunun bölgede sıkıştığını ve ellerindeki askerlerin yeterli gelmeyeceğini düşünerek Hz. Ebu Bekir’den takviye istedi. Bunun üzerine o sırada Irak’ta Sasani topraklarını fethederek ilerleyen ve emir geldiği sırada Hîre şehrinde konaklayan Halid b. Velîd, ordusunun bir kısmıyla Suriye cephesine gönderildi. Hâlid, Sasani cephesine Müsennâ b. Hârise’yi komutan tayin edip yola çıktı. Herakleios ise o sırada Humus’ta bulunuyordu. O da 100.000 kişi civarında bir orduyu bölgeye göndermişti. Halid, iki bölge arasındaki çölü beklenmedik bir şekilde geçerek Ebû Ubeyde, Şürahbîl ve Yezid’le birleşti. Çok geçmeden İslam orduları, Busra şehrini cizye ödemeleri karşılığında sulhla teslim aldılar. Bu, Suriye’de fethedilen ilk şehirdi. Ardından birleştirdikleri kuvvetleriyle, yardım bekleyen Amr b. Âs’ın ordusuna yetişmek için Filistin bölgesine yöneldiler. 634 yılında iki ordu karşı karşıya geldi. Askerlerin sayıları hakkında ihtilaflar olsa da Romalıların, Müslümanların en az iki-üç katı kadar olduğu ifade edilmektedir. Muharebe, Müslümanların kesin zaferiyle sonuçlandı. Roma ordusu dağıtıldı ve Herkaleios’un ordu komutanı öldürüldü. Herakleios ise ikamet ettiği Humus’tan daha güvenli olan Antakya’ya çekildi.


Ecnâdeyn’de Roma İmparatorluğuyla yapılan ve Müslümanların zaferiyle sonuçlanan bu savaş; Şam, Filistin ve Ürdün bölgelerinin fethi açısından oldukça önemlidir. Bölgenin fethinin önünü açan büyük çaplı ilk savaştır. Savaş sonrası Romalıların özgüveni kırılmış ve büyük ordularını kaybetmişlerdir. Müslümanlarsa alanda ilerleme kaydetmişlerdir. Bu muharebe, bölgede kazananı kesin olarak belirleyecek olan Yermük Savaşı’na sebep olmuştur.

Müslümanlarla Romalıların savaşlarındaki asıl kırılma noktası Ecnadeyn Savaşı’ndan sonra gerçekleşecek olan Yermük savaşıdır. Yermük’te Roma İmparatorluğu çok büyük bir hezimet yaşamış, bölgedeki ordularının büyük bir bölümü yok olmuştur. Yermük savaşının ardından tüm Suriye ve Filistin bölgesi düşmüştür. Roma’nın ana topraklarıyla kara sınırı bağlantısı tamamen kopan Mısır, Müslümanlar tarafından kısa sürede fethedilmiştir. Batı Roma’nın yıkılmasının ardından Roma İmparatorluğu’nun en önemli temellerinden olan Akdeniz hakimiyeti yara almışken, Suriye ve Mısır’ın fethedilmesinin akabinde Doğu Akdeniz hakimiyeti Romalılarca kaybedilmiş, askeri ve ekonomik gücünü yitiren Roma İmparatorluğu, nispeten küçük bir devlet olarak birkaç asır daha yaşayıp 1453 yılında İstanbul’un fethiyle tarihe karışmıştır.

#Yermuk #Ecnadeyn #Ebubekir #Herakleios #Roma İmparatorluğu
0
0
0
Kaynakça

Akbaş, Mehmet. “Uluslararası Hz. Ömer Sempozyumu”. Hz. Ömer Dönemi Fetihleri. ed. Ali Aksu. C. 1. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 2018.

Fayda, Mustafa. “Hâlid b. Velîd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/289-292. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.

Ṭaberî, Ebû Caʿfer Muḥammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmilî eṭ-. Târîḫu’r-Rusul ve’l-Mulûk ve Ṣılatu Târîḫ eṭ-Ṭaberî. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Turâs̱, 1387/1967.

Yıldız, Hakkı Dursun. “Ecnâdeyn Savaşı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/385. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.


BENZER MAKALE
Hristiyanların Endülüs’ü Geri Alma Projesi: Reconquista

Hristiyanların Endülüs’ü Geri Alma Projesi: Reconquista

718 yılında başlayan ve yaklaşık sekiz asır boyunca devam eden, 1492 yılında Gırnata’nın işgal edilip Endülüs...

Müslümanlarla Mekkeli Müşrikler Arasındaki İkinci Savaş: Uhud Gazvesi

Müslümanlarla Mekkeli Müşrikler Arasındaki İkinci Savaş: Uhud Gazvesi

Uhud Gazvesi, Mekke müşriklerinin Medine’deki Müslümanları yok etmek amacıyla Bedir’in ardından...

Erdemliler Topluluğu: Hilfü’l-Fudûl

Erdemliler Topluluğu: Hilfü’l-Fudûl

Cahiliye Dönemi’nde Mekke'de bozulan asayişi temin etmek adına bir araya gelinerek kurulan topluluğa Hilfü’l-Fudûl...

Arapları Şirke Götüren Kişi: Amr bin Luhay

Arapları Şirke Götüren Kişi: Amr bin Luhay

Amr B Luhay, putları Hicaz bölgesine getirerek, Araplara putperestliği öğreten kişi olarak bilinir. Bazı rivayetlere...

İslam Devletlerinde Haberleşme: Berid Teşkilatı

İslam Devletlerinde Haberleşme: Berid Teşkilatı

Haberleşme ihtiyacı insanlık var olduğundan beri mevcuttur. Bu ihtiyacı gidermek amacıyla insanlar ilk çağlardan...

Osmanlı Devleti’nde Medrese Geleneği

Osmanlı Devleti’nde Medrese Geleneği

İslam topraklarında ortaya çıkmış olan medrese geleneği, İslam eğitim sisteminin temel kurumudur. Sözlükte...

Heterodoks Yapılanma: Karmatiler

Heterodoks Yapılanma: Karmatiler

Şii Karmati Devleti tarafından 929-930 yıllarında Mekke şehri ele geçirilmiş ve yağmalanmıştır. Karmati oluşumları...

Olağanüstü Vergilendirme: Avarız

Olağanüstü Vergilendirme: Avarız

Avarız, arıza kelimesinin çoğuludur. Kelime; kaza, bela, beklenmedik engel manasına gelir. İkincil anlam olarak olağanüstü...

Güney İtalya'da İslam: Sicilya Emirliği

Güney İtalya'da İslam: Sicilya Emirliği

İtalya Yarımadasından bir boğazla ayrılan Sicilya Adası, Müslümanlar tarafından 827 yılında ele geçirilmiştir....

İslam Tarihinin İlk Salgın Hastalığı: Amvas Vebası

İslam Tarihinin İlk Salgın Hastalığı: Amvas Vebası

Amvas vebası Hz. Ömer döneminde meydana gelen İslam tarihinin ilk salgın hastalığıdır.

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER