Konya Bilim Merkezi İlimge

Hat, Tat ve Hattat

 Hatice Durak
 2 dk  292

“Yazmak, çizmek; kazmak; alâmet koymak” anlamlarındaki Arapça "ḫaṭṭ" mastarından türeyen ve “yazı, çizgi; çığır, yol” gibi manalara gelen hat kelimesi (çoğulu ḫuṭûṭ ve aḫṭâṭ), terim olarak “Arap yazısını estetik ölçülere bağlı kalıp güzel bir şekilde yazma sanatı (hüsnü’l-hat, hüsn-i hat)” anlamında kullanılmıştır. Kaynaklarda genellikle “cismanî aletlerle meydana getirilen ruhanî bir hendesedir” şeklinde tarif edilen hat sanatı, bu tarife uygun bir estetik anlayış çerçevesinde yüzyıllar boyunca gelişerek süregelmiştir.


İslam dinini kabul eden hemen hemen bütün kavimlerin dini bir gayretle benimsediği Arap yazısı, hicretten birkaç asır sonra İslam ümmetinin ortak değeri haline gelmiş, aslı ve başlangıcı için doğru olan “Arap hattı” sözü zamanla “İslam hattı” vasfını kazanmıştır.

Batıda hüsn-i hat karşılığında "calligraphy" (kaligrafi) kelimesi kullanılmaktadır. Ansiklopediler kaligrafi sözcüğünü “güzel yazma, genellikle estetik kurallara bağlı kalarak ölçülü yazma sanatı” şeklinde tanımlamıştır.

Hattat ise hat mastarından türetilmiş mübalağalı ism-i fâili olup sülüs, nesih ve nesta‘lik gibi İslam yazılarını güzel yazan ve öğreten sanatkâr demektir. Hattatların en yeteneklileri, Osmanlı Sarayı'nda katip olarak veya Osmanlı hükümdarlarının muallimleri olarak yüksek makamlara ulaştılar. İslami hat sanatının temeli, Bağdatlı üç büyük hattatın parlak dehası tarafından atılmıştır; Abbasi sarayından İbn-i Mukle (ö. 328/940), İbnü’l-Bevvâb (ö. 413/1022) ve Yakut el-Musta’simi (ö. 698/1299).


İbn Mukle sahip olduğu geometri bilgisi sayesinde yazının ana ölçülerini tespit eden bir sistem ortaya koymuştur ve bu sistem hat sanatının esaslarını oluşturmuştur. İslam hattatları bugüne kadar onun orantı teorisini üç ölçüm grubuna dayalı olarak kullanmaktadırlar: nokta, elif ve daire. Bu ölçüler dahilinde muhakkak, reyhani, sülüs, nesih, tevki ve rika adında altı çeşit yazının usul ve kaidelerini ortaya koydu. Bunların tamamına da aklam-ı sitte denildi.

Hat sanatının Anadolu'daki öncüsü ise 16. Yüzyılda yaşamış ve Osmanlı hat ekolünün kuruculuğunu yapmış olan Şeyh Hamdullah'tır. Osmanlı'da hat sanatına benzersiz bir güzellik ve olgunluk getirmiştir. Şeyh Hamdullah'tan sonra yetişenler, onun gibi yazma çabası içinde oldukları için hattatların başarısı ''şeyh gibi yazdı'' sözüyle anılmıştır.

İstanbul, Müslümanlar tarafından fethedildikten sonra, hat sanatının merkezi haline gelmiştir. İslam dünyası bu gerçeği şu sözle ortaya koymuştur:

“Kur’an-ı Kerim Hicaz’da nazil oldu, Mısır’da okundu, İstanbul’da yazıldı.”

#hat sanatı #hattat #yazma #hüsnü hat
0
0
0
Kaynakça

Derman, M. Uğur. “Hat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 16./427-437. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.

Derman, M. Uğur. “Hattat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 16/493-499. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.

Kültür Portalı. “HAT SANATI”. Erişim 11 Aralık 2022. http://www.kulturportali.gov.tr/portal/hatsanati

“Hat Sanatının Tarihi”. Erişim 11 Aralık 2022. https://www.asiyansanat.com/blog/hat-sanatinin-tarihi

Education. “The History of Islamic Calligraphy - Education - Asian Art Museum”. Erişim 11 Aralık 2022. https://education.asianart.org/resources/the-history-of-islamic-calligraphy/

“Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı”. Erişim 11 Aralık 2022. http://www.yazmanadir.yek.gov.tr/Home/ShowLink?LINK_CODE=153


BENZER MAKALE
İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

Hemen hemen her erkeğin dolabında bulunan özel günlerde ya da işe giderken tercih ettiği kravatın tarihi M.Ö....

Baharın Habercisi Adonis Miti

Baharın Habercisi Adonis Miti

Yunan mitolojisinde “Adonis Miti” olarak bilinen, doğadaki ölüm ve yenilenmeyi sembolize ettiği kabul...

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Birbirine dolanan siyah ve beyaz iki yarım dairenin, her iki tarafında zıt renklerden bir nokta bulunan Yin-Yang sembolü...

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Maviyi yaygın bir renk olarak düşünmek doğaldır. Mavi, gökyüzü ve okyanus ile ilişkilendirilir....

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Barok kelimesi Portekizce “tam yuvarlak olmayan şekilsiz inci” anlamına gelen “barroco” kelimesinden...

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Vatikan, 44 hektarlık bir yüz ölçümüne sahip olması nedeniyle dünyanın en küçük...

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Samarra Ulu Camii, Irak'ın Samarra şehrinde bulunmaktadır ve Sâmerrâ 'da bulunan en önemli tarihi...

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Hurma palmiyesi olarak bilinen büyük bir ağaçta yetişen hurma dünyanın en tatlı meyvelerinden biridir....

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

“Ankh” sembolü, “yaşamın haçı, hayatın sembolü” olarak bilinmekte ve düz bir...

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

Bishwa Bengalce "dünya", ijtema ise Arapça 'içtima' yani "toplantı" anlamına gelir. "Dünya...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER