Konya Bilim Merkezi İlimge

Dört Fıkıh Mezhebinin Okutulduğu Mustansiriye Medresesi

 Havva Yılmaz
 4 dk  149

Zamanın üniversitesi olan Mustansiriyye Medresesi, Irak'ın Bağdat şehrinin Dicle kıyısında yer alan tarihi simge yapılardandır. Medrese, dünyadaki en eski ve en prestijli İslami yükseköğrenim kurumlarından biridir. Otuz yedinci Abbasi Halifesi el-Mustansir Billah tarafından 1227-1233 yılında yaptırılmış ve onun adını almıştır.

Mustansiriyye Medresesi halen ayakta kalan en eski medreselerden biri olmasının yanı sıra eğitimin dört Sünni mezhebin fıkıh anlayışına göre verildiği, mezheplerin normlarının tamamının öğretildiği ilk medreselerden biri ve hatta ilki olduğu söylenebilir. Bu mezhep çeşitliliği kendisinden önce kurulan medreselerde görülmeyen bir özelliktir. Müstansiriyye'nin sahip olduğu bu özellik sonraları Bağdat, Mısır/Kahire ve Şam'da kurulan birçok medresede görülmektedir.

Müstansiriyye Medresesi'nde Hanefi, Maliki, Şafii ve Hanbelî mezheplerinin usulleri ve füruları da dört mezhep arasındaki çatışmalar ve özellikle Hanefi ve Şafii mezhepleri arasındaki ihtilaflar da ele alınmıştır. Dini ilmler dârü'l-hadis, dârü'l-Kur'an, hukuk ve Arapça dilbilgisi dâhil olmak üzere İslami ilimlerin öğrenildiği bir merkez olacak şekilde tasarlanmıştır. Dört fıkıh ekolünün yanı sıra matematik, astronomi, tıp ve felsefe dersleri gibi bölümleri içermesi bakımından medrese geleneğine bir yenilik daha eklemiştir. Buna dayanarak merkezde tek bir mezhebin yer aldığı medrese sisteminden dört mezhebin okutulduğu medrese sistemine geçişte köprü görevi gördüğü söylenebilir. Müfredat katı ve zorlu olmasına rağmen İslam dünyasının dört bir yanından öğrencileri bu medresede eğitim almak için geliyorlardı.

Mustansiriyye Medresesi’ne sadece başarılı öğrenciler kabul ediliyordu. Yüzyıllar boyunca birçok önemli âlimler yetiştiren medresenin en ünlü mezunlardan bazıları arasında filozof İbn Rüşd ve tarihçi İbn Haldun bulunmaktadır. Ders veren hocalar arasında ise el-Bağdâdî, et-Tahhan, Hüseyin b. Halef gibi büyük âlimler yer almıştır.


Mustansiriyye Medresesi Bağdat'ın İslam sanatının merkezi olmasında, şehrin geometrik süslemenin gelişmesine katkı sağlayan, hala ayakta kalan tek binadır. Medresenin dekorasyonuna büyük önem verilmiştir. Dikdörtgen planlı olarak inşa edilen ve dört Sünni mezhep için ayrı bölümlerin yer aldığı binanın tuğla duvarlı eyvanları, odaları ve koridorları dikdörtgen bir avluyla çevreleniyordu. Dicle Nehri üzerinde yer alan bu yapı iki katlı, dikdörtgen şeklinde medrese ve merkezi bir avlu etrafında inşa edilmiştir. Üç eyvan avluya açılırken dördüncü taraf, hitabet işlevi gören üç açık alanın bulunduğu uzun bir koridora inmektedir. Girişlerde daha önceki Abbasi ve hatta Emevi motiflerini hatırlatan bitkisel temalar içeren, arabesk yontulmuş pişmiş toprak ve geometrik desenli duvar işleri sergilenmektedir.

Medrese tarihi boyunca pek çok gerileme ve yeniden doğuş dönemleri yaşamıştır. Medresenin mimarisine ve Bağdat'taki konumuna yönelik en önemli bozulma, Moğolların Bağdat’ı kuşatmaları olmuştur. Medrese 1258 Moğol istilası sırasında Cengiz Han'ın torunu Hülagu Han tarafından yağmalanmış, öğrenciler kılıçtan geçirilmiş, kitaplar Dicle Nehri'ne atılmıştır. Yeniden ayağa kalkan Mustansiriyye Medresesi, 1392 ve 1400'de Timur tarafından Bağdat'a gerçekleştirilen iki Moğol istilasına daha tanık oldu. Bu istilada tüm okullar yeniden yağmalandı. 13. yüzyıldan sonra Medrese'nin öneminde bir düşüş yaşandı.

Mustansiriyye Medresesi, akademik rolünün yanı sıra Irak toplumunda da önemli kültürel ve sosyal rol oynamıştır. Şiir okumaları, müzik performansları ve siyasi tartışmalar da dâhil olmak üzere halka açık birçok etkinliğe ev sahipliği yapmıştır. Mustansiriyye Medresesi Irak'ın yüzyıllar boyunca gösterdiği direnç ve dayanıklılığın, her türlü barbarlık ve terörizmin kültüre ve bilgiye galip gelemeyeceğinin bir kanıtı olarak durmaktadır. Yıllar boyunca savaşlar ve siyasi istikrarsızlık da dâhil olmak üzere pek çok zorlukla karşı karşıya kalmasına rağmen Mustansiriyye Medresesi, Irak'ın zengin kültürel mirasının ve entelektüel geleneğinin sembolü olmaya devam etmektedir. Zengin tarihi ve mirasından ders almak ve öğrenmek için dünyanın her yerinden öğrenci ve akademisyenleri çekmeye devam etmektedir.

#Mustansiriye Medresesi #Bağdad #Abbasi Devleti
0
0
0
Kaynakça

Choudhury, Indrajit Roy. “Al-Mustansiriya Madrasa in Baghdad: A Historical Landmark”. Indrosphere (blog), 03 Mayıs 2019. Erişim 02 Kasım 2023, https://indroyc.com/2019/05/03/al-mustansiriyya-madrasa-baghdad/

Selçuklu Mirası, “Mustansiriya Madrasa”. Erişim 02 Kasım 2023. https://www.selcuklumirasi.com/architecture-detail/mustansiriya-madrasa?lng=en

Akbaş, Murat. “Büyük Selçukluların Bağdat’taki İlmî Faaliyetleri (1067-1258)”. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2021.

İktibas Dergisi, “İslam dünyasının ilk üniversitesi sayılan Müstansıriyye Medresesi bugün metruk halde",. Erişim 04 Kasım 2023. https://iktibasdergisi.com/2022/11/10/islam-dunyasinin-ilk-universitesi-sayilan-mustansiriyye-medresesi-bugun-metruk-halde/

BENZER MAKALE
İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

Hemen hemen her erkeğin dolabında bulunan özel günlerde ya da işe giderken tercih ettiği kravatın tarihi M.Ö....

Baharın Habercisi Adonis Miti

Baharın Habercisi Adonis Miti

Yunan mitolojisinde “Adonis Miti” olarak bilinen, doğadaki ölüm ve yenilenmeyi sembolize ettiği kabul...

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Birbirine dolanan siyah ve beyaz iki yarım dairenin, her iki tarafında zıt renklerden bir nokta bulunan Yin-Yang sembolü...

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Maviyi yaygın bir renk olarak düşünmek doğaldır. Mavi, gökyüzü ve okyanus ile ilişkilendirilir....

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Barok kelimesi Portekizce “tam yuvarlak olmayan şekilsiz inci” anlamına gelen “barroco” kelimesinden...

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Vatikan, 44 hektarlık bir yüz ölçümüne sahip olması nedeniyle dünyanın en küçük...

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Samarra Ulu Camii, Irak'ın Samarra şehrinde bulunmaktadır ve Sâmerrâ 'da bulunan en önemli tarihi...

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Hurma palmiyesi olarak bilinen büyük bir ağaçta yetişen hurma dünyanın en tatlı meyvelerinden biridir....

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

“Ankh” sembolü, “yaşamın haçı, hayatın sembolü” olarak bilinmekte ve düz bir...

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

Bishwa Bengalce "dünya", ijtema ise Arapça 'içtima' yani "toplantı" anlamına gelir. "Dünya...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER