Konya Bilim Merkezi İlimge

Ambalaj Tasarım Tarihi

 Feyza Güsün
 9 dk  238

Ambalaj tasarımının tarihi ilk çağlara kadar uzanmaktadır. Ambalaj tasarımı insanların ürünlerini saklamak, taşımak ve sunmak için kullandıkları paketleme malzemelerini oluşturma sürecidir. Bu süreç tarih boyunca kültürel, teknolojik ve ticari gelişmelere bağlı olarak evrilmiştir. Ambalajlar zamanla daha karmaşık hale gelmiş, ürünlerin tanıtımı ve satışı için kullanılmaya başlanmıştır.

Antik dönemde ambalaj nasıldı?

İnsanlar, temel ihtiyaçlarını karşılamak için yiyecekleri ve diğer malzemeleri doğal kaynaklardan elde etmişlerdir. İlk ambalaj biçimleri yapraklar, kabuklar, hayvan derileri, kilden yapılan kaplar gibi doğal malzemelerden oluşmaktaydı. Bu dönemde ambalajın ana amacı, ürünleri korumak ve taşımaktı. Antik çağdaki ambalajın türleri;

Doğal Malzemeler: Antik çağlarda kullanılan ambalaj malzemeleri genellikle doğal kaynaklardan üretilirdi. Örneğin; ahşap, hasır, yaprak, kilden yapılmış kaplar, deri ve hayvan postları yaygın olarak kullanılırdı.

Sarım ve Sargılar: Yiyecekleri korumak veya taşımak için sıkça kullanılan yöntemlerden biri, yiyecekleri yapraklar veya hasırlarla sarmak ya da sararak korumaktı.

Amforalar: Antik Yunan ve Roma kültürlerinde sıvıları depolamak ve taşımak için kullanılırdı. Genellikle kil veya taştan yapılırdı. İçerideki ürünün sızmaması için amforalar kapaklarla kapatılırdı.


Mumyalama ve Sandukalar: Eski Mısır'da ambalaj, ölülerin mumyalanması ve gömülmesi için de kullanılırdı. Ölülerin bedenleri özenle sarılır ve ahşap sandukalara yerleştirilirdi.

Deri Kaplar: Antik topluluklarda sıvı veya kuru ürünlerin ambalajında kullanılırdı. Deri kaplar, dayanıklılığı ve koruma sağlama özellikleri nedeniyle tercih edilirdi.

Taşınabilir Kaplar: Seyahat sırasında yiyeceklerin veya diğer malların taşınması için taşınabilir kaplar kullanılırdı. Bu kaplar genellikle hafif ve dayanıklı malzemelerden yapılırdı.

Mühürleme ve İşaretler: Antik çağlarda ambalajın içeriğinin güvenliğini sağlamak için mühürleme ve işaretleme işlemi yaygındı. Özellikle ticari malzemelerin üzerine damgalar veya semboller eklenerek, içeriğin bozulmadığı veya değiştirilmediği göstermeye çalışılırdı.

Kumaş Torbalar: Kumaş veya deriden yapılmış torbalar da yiyeceklerin taşınması için kullanılırdı. Bu torbalar yiyecekleri taşımakla kalmaz aynı zamanda saklamak için de kullanılırdı.

Ortaçağ ve Rönesans Dönemi’nde ambalaj nasıldı?

Ortaçağ’da ve Rönesans Dönemi’nde, ticaret ve pazarlama faaliyetleri arttıkça ambalajın önemi daha da arttı. Kâğıdın bulunması ve geliştirilmesiyle ürünler kâğıt zarflara sarılmaya başlandı. Ancak bu dönemde ambalaj tasarımı daha çok işlevselliğe odaklanıyordu, estetik önemli değildi. Ortaçağ'da ambalaj tasarımı hakkında bazı önemli noktalar:

Doğal Malzemelerin Devamı: Ortaçağ'da da ambalaj tasarımında doğal malzemeler hala baskın bir rol oynardı. Ahşap, hasır, kumaş, deri ve benzeri malzemeler ambalajın temel yapı taşlarıydı.

El İşi Ürünler: Ortaçağ toplumları, üretim süreçlerinin büyük bir kısmını el işçiliğiyle gerçekleştirirdi. Bu nedenle ambalaj tasarımları el işçiliği ile hazırlanırdı. Özellikle değerli malların ambalajlarında genellikle detaylı işlemeler bulunurdu.

Deri ve Kumaş Kaplar: Ortaçağ'da da deri ve kumaş kaplar, özellikle yiyeceklerin ve diğer malların taşınması ve saklanması için kullanılırdı. Değerli eşyaların korunması amacıyla süslemeli kumaşlar veya döşemeler de ambalajın bir parçası olabilirdi.

Sarım ve Torbalar: Yiyeceklerin ve diğer malların özellikle seyahatlerde taşınması için hasır, kumaşla sarım ve torbalar kullanılırdı. Bu tür ambalajlar, içeriği dış etkenlerden korurdu.

Ahşap Kutular ve Sandıklar: Değerli eşyaların korunması için ahşap kutular ve sandıklar kullanılırdı. Bu tür ambalajlar, içeriği fiziksel zararlardan ve hırsızlıktan koruma amacını taşırdı.


Mühürleme ve İşaretler: Ortaçağ'da da mühürleme, içeriğin güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılırdı. Mühürler, ambalajın üzerine basılır ve içeriğin dokunulmamış olduğunu gösterirdi.

Kil Kaplar ve Seramikler: Ortaçağ'da kil kaplar ve seramikler, sıvıların depolanması için sıkça kullanılırdı. Bu kaplar genellikle pişirilirdi ve sızdırmazlık sağlanması amacıyla glazürle kaplanırdı.

Rönesans Dönemi’nde ambalajlama nasıldı?

Rönesans dönemi, Avrupa'da özellikle 14. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar süren kültürel ve sanatsal bir yeniden canlanma dönemidir. Bu dönemde ambalaj tasarımı ve kullanımında bazı ilerlemeler kaydedildi:

Sanat ve Estetik Yönleri: Rönesans döneminde ambalaj, sadece işlevselliğin ötesine geçerek estetik ve sanatsal özellikler taşımaya başladı. Değerli eşyaların paketlenmesi, bu dönemde özen gösterilen bir konuydu.

Kâğıt ve Basılı Malzemeler: Kâğıt üretim tekniklerinin gelişmesi ve ambalajda kâğıt kullanımını artırdı. Bu dönemde, ambalaj tasarımları için de kâğıt ve karton kullanılmaya başlandı. Basılı malzemelerle süslenmiş kâğıt ambalajlar, ürünlerin sunumunu güzelleştirdi.

Ticaretin Gelişimi: Rönesans dönemi, ticaretin ve uluslararası ilişkilerin canlanmaya başladığı bir dönemdi. Bu da farklı bölgelerden gelen ürünlerin ambalajlanması ve taşınmasını gerektirdi.

Her iki dönem de ambalaj tasarımının evrimini etkileyen önemli faktörler taşımaktaydı. Sanayi Devrimi ile üretim süreçlerinin değişmesi ve Rönesans Dönemi ile estetik ve sanatsal değerlerin ön plana çıkması, ambalajın işlevsel ve görsel yönlerinin gelişmesine katkı sağladı.

Sanayi Devrimi Dönemi’nde ambalajlama nasıldı?

Sanayi Devrimi, genellikle 18. yüzyılın sonlarından 19. yüzyılın ortalarına kadar süren bir dönemi ifade eder. Bu dönemde el yapımı üretim yöntemlerinin yerini makineleşmiş üretim süreçleri almıştır. Sanayi Devrimi'nin başlamasıyla birlikte üretim hacmi arttı ve standartlaşma ihtiyacı doğdu. Kutular, kutuların üzerine basılan metinler ve görseller ile daha bilinçli bir şekilde tasarlanmaya başlandı. Marka bilincinin gelişmesiyle ürünlerin ambalajları üzerine marka isimleri ve semboller eklenmeye başlandı. 20. yüzyılın başlarına gelindiğinde ambalaj tasarımının önemi giderek arttı. Ürünlerin rekabet edebilmesi için ambalajın dikkat çekici, tanımlayıcı ve fonksiyonel olması gerektiği anlaşıldı. Bu dönemde ambalaj tasarımı, sanatsal ve endüstriyel tasarım prensiplerini bir araya getirerek ürünlerin kişiliğini ve marka kimliğini yansıtmaya başladı. Ambalaj tasarımı ve kullanımında yaşanan değişiklikler:

Fabrikasyon ve Seri Üretim: Sanayi Devrimi ile birlikte üretim büyük ölçüde fabrikasyon yöntemleri ve seri üretim süreçleri ile gerçekleştirilmeye başlandı. Bu durum, ürünlerin daha hızlı ve büyük miktarlarda üretilmesi ihtiyacını doğurdu ve ambalaj ihtiyacını da artırdı.

Standardizasyon ve Ambalajlama Standartları: Kitlesel üretim, ürünlerin standart hale getirilmesini gerektirdi. Bu da ambalajlama standartlarının oluşturulmasını ve ambalajların standart boyutlarda üretilmesini teşvik etti.

Taşıma ve Koruma Gereksinimleri: Ürünlerin uzun mesafelerde taşınması ve depolanması gereksinimleri arttı. Bu nedenle dayanıklı ambalaj tasarımları, ürünlerin nakliyesi ve korunması için önem kazandı.

Demir Kutular ve Ambalaj Malzemeleri: Metal işleme teknolojisinin gelişmesi, demir kutuların üretimini mümkün kıldı. Demir kutular, yiyeceklerden kimyasal ürünlere kadar çeşitli ürünleri saklamak için kullanıldı.

Günümüzde ambalaj tasarımında, teknolojik gelişmelerin etkisiyle büyük değişimler yaşamıştır. Dijital baskı teknolojileri, özelleştirilebilir ambalajlar oluşturmayı mümkün kılmıştır. Sürdürülebilirlik endişeleri, geri dönüşümlü ve çevre dostu ambalaj tasarımlarının önemini artırmıştır. Aynı zamanda ambalajın tüketici deneyimine etkisi de önem kazanmış, estetik ve kullanıcı dostu tasarımlar ön plana çıkmıştır.

Özetle ambalaj tasarımının tarihi insanlığın ihtiyaçları, teknolojik ilerlemeler ve ticaretin evrimine paralel olarak şekillenmiştir. Bugün ambalaj tasarımı ürünlerin tanıtımı, korunması, taşınması ve tüketici deneyimi gibi birçok farklı faktörü dikkate alan çok yönlü bir disiplin halini almıştır.

#ambalaj #ambalaj tarihi #tasarım
0
0
0
Kaynakça

Bayraktar, Aslı Selcan. “Ambalajların Tüketici Satın Alma Kararı Üzerindeki Önceliğini Belirlemek: Ambalaj Tasarımı ve Fonksiyonu Üzerine Gıda Sektöründeki Bir Araştırma.” Kadir Has Üniversitesi İletişim Fakültesi Reklamcılık Bölümü Yüksek Lisans Tezi, 2009, İstanbul.

Düz, Nazan. “Ambalaj-Reklam İlişkisi Ve Tasarım Eğitimindeki Yeri”. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi (BAED), 3 (6), 2012, 19-52.

Böcek, Begüm Merih. “Ambalaj Tasarımı Ve Sürdürülebilirlik.” Yaşar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Grafik Tasarımı Anasanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İzmir, 2019.

Marsh, K. and Bugusu, B. ’’Food packaging—roles, materials, and environmental issues’’ Journal of Food Science, 72 (3), 2007, 39-55.

’’History of Packaging Products.’’ Erişim Tarihi: 11.08.2023 uspackagingandwrapping.com/blog/The-History-of-Packaging.html.

BENZER MAKALE
İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

İnsanlar Neden Kravat Takar: Kravatın Öyküsü

Hemen hemen her erkeğin dolabında bulunan özel günlerde ya da işe giderken tercih ettiği kravatın tarihi M.Ö....

Baharın Habercisi Adonis Miti

Baharın Habercisi Adonis Miti

Yunan mitolojisinde “Adonis Miti” olarak bilinen, doğadaki ölüm ve yenilenmeyi sembolize ettiği kabul...

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Mükemmelliğin Sembolü: Yin Yang

Birbirine dolanan siyah ve beyaz iki yarım dairenin, her iki tarafında zıt renklerden bir nokta bulunan Yin-Yang sembolü...

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Renklerin Tarihi: Mavi Rengin Arayışı

Maviyi yaygın bir renk olarak düşünmek doğaldır. Mavi, gökyüzü ve okyanus ile ilişkilendirilir....

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Duygu ve Gösterişli Güzelliğin Sanata Yansıması: Barok

Barok kelimesi Portekizce “tam yuvarlak olmayan şekilsiz inci” anlamına gelen “barroco” kelimesinden...

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Dünyanın En Küçük Ülkesi Vatikan

Vatikan, 44 hektarlık bir yüz ölçümüne sahip olması nedeniyle dünyanın en küçük...

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Sâmerrâ Ulu Camii ve Koni Biçimli İlginç Minaresi

Samarra Ulu Camii, Irak'ın Samarra şehrinde bulunmaktadır ve Sâmerrâ 'da bulunan en önemli tarihi...

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Bir Ramazan Geleneği: Hurmalar

Hurma palmiyesi olarak bilinen büyük bir ağaçta yetişen hurma dünyanın en tatlı meyvelerinden biridir....

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

Antik Mısır’ın Sınırları Aşan “Ankh” Sembolü

“Ankh” sembolü, “yaşamın haçı, hayatın sembolü” olarak bilinmekte ve düz bir...

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

İslam'ın İkinci Büyük Buluşması: Bishwa Ijtema

Bishwa Bengalce "dünya", ijtema ise Arapça 'içtima' yani "toplantı" anlamına gelir. "Dünya...

ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER